Bu hafta yazıya başlamadan önce küçük ama benim için anlamlı bir detayı paylaşmak istiyorum. Bu, benim 21. köşe yazım. Yani tam 21 haftadır beraberiz! Özellikle de 21 sayısını vurgulamak istiyorum. Çünkü biliyorsunuz, biraz cool girl, biraz memleket sevdalısı bir Diyarbakırlı için 21 sayısının yeri çok başka. Bizde 21 öyle kolay kolay geçiştirilecek bir sayı değildir, her fırsatta bir şekilde vurgulanır. :)
Eee, madem 21. yazımızdayız, bu haftanın konusu da biraz memleketten, biraz aileden olsun dedim. Daha önceki yazılarımdan birinde akrabalardan minnacık bahsetmiştim. Bu kez biraz daha detayına girelim. Çünkü Türkiye'de akrabalık başlı başına bir konuysa, Diyarbakır'da bence bambaşka bir boyut kazanıyor. Ama merak etmeyin, bugün burada akrabaları tek tek eleştirmeyeceğim. Sadece üst neslin bazı konularda artık biraz kendisine gelmesi gerektiğinden bahsedeceğim.
Aslında anlatacağım mesele, çocukluğumdan beri karşılaştığım bir durum. Küçükken bazı sözlere güler geçerdim, bazılarını duymazdan gelirdim, bazılarını ise anlamasam bile büyüklerime saygısızlık etmemek için cevapsız bırakırdım. Ama o küçük kız çocuğu artık büyüdü. Kendi ayakları üzerinde duran, sorumlulukları olan, kendi hayatını yaşayan genç bir kadın oldu. Ve açıkçası artık bazı davranışlara eskisi kadar tahammül edemiyor. Çünkü zamanla şunu fark ettim: Siz sustukça, gülüp geçtikçe ve umursamıyormuş gibi yaptıkça bazı insanlar aynı davranışları sürdürmeye devam ediyor. Hatta bazen sizin sessizliğinizi, yaptıklarının normal olduğu şeklinde yorumluyorlar.
Gelelim aile büyüklerimize ve akrabalarımıza... Bazı insanlar yalnızca yaşça büyük oldukları ya da aile içerisinde bir unvan taşıdıkları için kendilerinden küçük olanlara istedikleri gibi davranabileceklerini düşünüyor. Amca, dayı, hala, teyze, büyük kuzen, abla, abi gibi unvanlar uzayıp gidiyor. Elbette bu herkes için geçerli değil ama bazı büyüklerimiz, bu unvanların kendilerine sınırsız bir söz söyleme hakkı verdiğini sanıyor. Herkesin içerisinde yapılan kırıcı yorumlar, küçümseyici ifadeler, alaycı tavırlar ve zaman zaman zorbalığa dönüşen davranışlar... Üstelik bunların hepsi çoğu zaman aile samimiyeti adı altında normalleştiriliyor.
Ama burada çok net bir şey söylemek istiyorum: yaşınızın büyük olması, karşınızdaki insanı kırma hakkı vermez. Aile içerisinde bir unvanınızın olması da sizi otomatik olarak haklı yapmaz. Sizden küçük olan birinin düşüncelerini, duygularını ya da hayatını küçümseyemezsiniz. Sırf sizden sonra doğdu diye bir insanın size karşı kendisini sürekli savunmak zorunda kalması da normal değildir. Saygı, yalnızca küçüklerden büyüklere gösterilmesi gereken tek taraflı bir sorumluluk değil.
Hatta konuya biraz farklı bir açıdan bakalım. Biz doğmasaydık, sizin o çok önemsediğiniz unvanlarınızın bazıları da olmayacaktı. Biz doğduk, siz dayı oldunuz, hala oldunuz, amca oldunuz, teyze oldunuz. Yani aslında o unvanları size kazandıran biraz da biziz. :) Elbette bunu espriyle söylüyorum ama anlatmak istediğim çok basit: aile içerisindeki konumumuz ne olursa olsun, hepimiz önce insanız ve birbirimize insan olduğumuz için saygı duymamız gerekiyor.
Bir de işin en klasik savunması var. Diyelim ki yapılan bir yoruma kırıldınız ve bunu dile getirdiniz. Hemen şu cümleler geliyor: “Ay, seni sevdiğimden söylüyorum!”, “Şaka yapıyorum canım!”, “Amma da alıngansın!”, “Eskiden böyle değildin, ne oldu sana?” İşte tam olarak burada durmak gerekiyor. Çünkü bir sözün şaka olması, karşınızdaki insanı incitmediği anlamına gelmiyor. Üstelik bir insanın kırıldığını açıkça söylemesine rağmen aynı davranışı sürdürmek, artık şaka yapmaktan çok onun duygularını önemsememek oluyor.
Daha önceki yazılarımda da bahsetmiştim; herkesin olaylara verdiği tepkiler farklı. Sizin önemsemediğiniz bir söz, bir başkasının günlerce aklında kalabilir. Sizin gülüp geçtiğiniz bir yorum, başka bir insanı gerçekten üzebilir. Siz olsanız alınmayabilirsiniz ama karşınızdaki kişi alınabilir ve bu onu zayıf, fazla hassas ya da alıngan yapmaz. Sadece sizden farklı biri olduğunu gösterir. Herkesin aynı şeylere gülmesini, aynı davranışları normal karşılamasını ve aynı şekilde tepki vermesini bekleyemeyiz.
Bence burada en çok karıştırılan şeylerden biri de sevgiyle saygı arasındaki ilişki. Birini çok sevebilirsiniz, onunla çok yakın olabilirsiniz, yıllardır aynı aile sofralarında oturuyor olabilirsiniz. Ama bunların hiçbiri size o insanın sınırlarını aşma hakkı vermez. Hatta bana kalırsa insan en çok sevdiği kişilere karşı üslubuna daha fazla dikkat etmeli. Çünkü yakınlık, istediğimiz her şeyi söyleyebilme özgürlüğü değil; karşımızdakinin neye kırılabileceğini bilme sorumluluğu da getiriyor.
Bir de şu var, ailemizi seçmiyoruz. Daha önceki bir yazımda da hayatımız boyunca seçmediğimiz insanlarla birlikte yaşamayı öğrenmek zorunda olduğumuzdan bahsetmiştim. Aile bunun ilk örneği. Hepimiz aynı aileye doğuyor, aynı akraba çevresinin içerisinde büyüyoruz. Bazılarıyla çok yakın ilişkiler kuruyor, bazılarıyla ise yalnızca aile bağımız olduğu için bir araya geliyoruz. Her akrabamızı sevmek, her biriyle çok yakın olmak ya da her konuda aynı düşünmek zorunda değiliz ama birbirimize saygı göstermek zorundayız. Çünkü akrabalık bir bağdır, karşımızdaki insanın hayatı üzerinde sınırsız söz hakkı veren bir yetki değildir.
Üstelik bu mesele yalnızca ailelerle de sınırlı değil. Yaşça büyük olanın her zaman haklı olduğunu düşündüğümüz, küçük olanın ise saygı adına susmasını beklediğimiz bir anlayış var. Oysa bir insanın büyümesi, yıllar geçtikçe yalnızca yaş alması demek olmamalı. Biraz daha anlayışlı olmayı, ne zaman konuşup ne zaman susacağını bilmeyi, karşısındaki insanın sınırlarına saygı göstermeyi de öğrenmesi gerekiyor. Gençlerden sürekli saygı beklerken onlara aynı saygıyı göstermemek bana pek adil gelmiyor.
Yine sosyal medyada gezinirken karşıma çıkan ve keşke bütün ülkeye resmî bir duyuru olarak yayımlansa dediğim bir söz var. Kimin yazdığını bilmiyorum ama bence özellikle aile büyüklerimizin bir kez değil, birkaç kez okuması gerekiyor:
“Saygının yaşı da akrabalığı da olmaz. Büyük olmak incitme hakkı, yakın olmak sınırları aşma ayrıcalığı vermez. Çünkü gerçek büyüklük yaşta değil; üslupta, anlayışta ve incitmemeyi bilmektedir.”
Bence bütün yazının özeti bu üç cümlede saklı. Kimseye saygısızlık etmekten, aile bağlarını koparmaktan ya da büyüklerimizle sürekli tartışmaktan bahsetmiyorum. Tam tersine, aile ilişkilerinin daha sağlıklı olabilmesi için karşılıklı saygının gerekli olduğunu düşünüyorum. Bazen gençlerin de cevap vermesi, kırıldığını söylemesi ve sınırlarını belirtmesi gerekiyor. Çünkü susmak her zaman saygı göstermek anlamına gelmiyor. Bazen yalnızca karşımızdaki insanın aynı davranışı tekrar etmesine izin vermiş oluyoruz.
Bu yüzden 21. yazımda, biraz da 21'in hatırına, aile büyüklerimize küçük bir hatırlatma yapmak istedim. Biz büyüdük. Artık kendi düşüncelerimiz, sorumluluklarımız, hayatlarımız ve sınırlarımız var. Elbette sizleri sevmeye, dinlemeye ve saygı göstermeye devam edeceğiz. Ama aynı anlayışı sizlerden de bekliyoruz. Çünkü kaç yaşına gelirsek gelelim, aile içerisinde birbirimizi incitmeden konuşabilmek hepimizin sorumluluğu.
Biliyorsunuz, bazen bu köşede dilediklerimiz gerçekleşiyor, dua saatlerimiz açık oluyor. O zaman 21. yazımızın dileği de şu olsun: hepimizin, özellikle de aile büyüklerimizin, sevgiyle saygının birbirinden ayrı düşünülemeyeceğini hatırladığı; şaka adı altında kimsenin kimseyi kırmadığı, yaşın değil anlayışın konuştuğu güzel aile ilişkilerimiz olsun.
Belki bu yazı da birilerinin kendisini sorgulamasına vesile olur. Kim bilir, belki yine dilek saatimize denk gelmişizdir. :)