Çin’in geliştirdiği Meng Xiang derin okyanus sondaj gemisi, Dünya’nın en az araştırılabilen bölgelerinden biri olan mantoya ulaşmayı amaçlayan bilimsel çalışmalarda kullanılacak. Yaklaşık 11 kilometre derinliğe kadar sondaj yapabilecek şekilde tasarlanan geminin, okyanus kabuğunu tamamen geçerek mantodan doğrudan numune alması planlanıyor.
ÇİN DÜNYA’NIN MANTOSUNA NASIL ULAŞACAK?
Dünya’nın dış katmanını oluşturan kabuğun kalınlığı bölgelere göre önemli ölçüde değişiyor. Kıtalarda onlarca kilometreye ulaşabilen yer kabuğu, derin okyanus bölgelerinde ise genel olarak yaklaşık 6-7 kilometre kalınlığında bulunuyor.
Bu nedenle bilim insanları, mantoya ulaşmak için karalar yerine okyanus tabanında sondaj yapılmasını daha uygun görüyor. Çin’in Meng Xiang gemisinin de sağlam okyanus kabuğunu yukarıdan aşağıya delerek mantoya ulaşması amaçlanıyor.
Yer kabuğu ile manto arasındaki geçiş bölgesi bilim dünyasında Mohorovičić süreksizliği, kısa adıyla Moho olarak biliniyor. Projenin temel hedeflerinden biri de bu sınırı geçerek mantodan doğrudan örnek elde etmek.
MENG XIANG 11 KİLOMETRE SONDAJ YAPABİLİYOR
Kasım 2024’te hizmete giren Meng Xiang, Çin’in kendi imkanlarıyla tasarlayıp inşa ettiği ilk derin okyanus sondaj gemisi olarak öne çıkıyor.
Yaklaşık 180 metre uzunluğa ve 32,8 metre genişliğe sahip olan geminin 42 bin 600 ton deplasmanı bulunuyor. Meng Xiang, ikmal yapmadan yaklaşık 120 gün denizde kalabiliyor ve 180 kişiye kadar araştırmacı ile mürettebatı taşıyabiliyor.
Geminin en dikkat çekici özelliklerinden biri ise yaklaşık 11 kilometreye kadar sondaj yapabilecek teknik altyapıya sahip olması.
MANTODAN DOĞRUDAN KAYA ÖRNEKLERİ ALINACAK
Bilim insanları geçmişte mantoya ait kaya örnekleri elde etmiş olsa da bu örneklerin önemli bir bölümü, tektonik hareketler nedeniyle mantonun yüzeye yaklaştığı özel bölgelerden çıkarıldı.
Meng Xiang projesindeki temel fark ise okyanus kabuğunun baştan sona delinmesi. Böylece doğal kabuk-manto sınırına ulaşılarak mantodan doğrudan kaya örneklerinin çıkarılması amaçlanıyor.
Araştırmacılar bu örneklerin Dünya’nın oluşumu ve iç yapısı hakkında şimdiye kadar doğrudan elde edilemeyen veriler sağlayabileceğini değerlendiriyor.
60 YILLIK BİLİMSEL HEDEF YENİDEN DENENECEK
Dünya’nın mantosuna sondajla ulaşma fikri yeni değil. Bilim insanları 1950’li yılların sonunda başlatılan Project Moholekapsamında da okyanus kabuğunu delerek mantoya ulaşmayı hedeflemişti.
1957-1966 yılları arasında yürütülen proje tamamlanamadan sona erdi. Aradan yaklaşık 60 yıl geçmesinin ardından geliştirilen yeni sondaj teknolojileri, aynı bilimsel hedefi yeniden mümkün hale getirdi.
Araştırmacıların, sondaj için özellikle Pasifik Okyanusu’ndaki uygun jeolojik bölgeleri değerlendirdiği belirtiliyor.
SONDAJ PASİFİK VEYA HİNT OKYANUSU’NDA YAPILABİLİR
Bilimsel değerlendirmelere göre mantoya ulaşmayı hedefleyen tam ölçekli sondaj çalışmasının 2030’dan önce Pasifik veya Hint Okyanusu’nda gerçekleştirilmesi planlanıyor.
Ancak çalışmanın tek seferde tamamlanması beklenmiyor. Aynı sondaj kuyusuna birden fazla kez dönülmesi ve operasyonların birkaç yıl boyunca sürmesi gerekebileceği değerlendiriliyor.
Sondaj yapılacak bölgenin belirlenmesi ise projenin en kritik aşamalarından biri olacak.
MENG XIANG’DA ÖZEL SONDAJ TEKNOLOJİLERİ BULUNUYOR
Meng Xiang, okyanusun kilometrelerce altında oluşan yüksek basınç ve sıcaklığa dayanabilecek özel ekipmanlarla donatıldı.
Gemide titanyum alaşımlı sondaj boruları ve elmas uçların yanı sıra farklı jeolojik koşullarda çalışmaya imkan sağlayan sondaj sistemleri bulunuyor. Deniz tabanından çıkarılan kaya çekirdekleri de gemideki laboratuvarlarda incelenebiliyor.
Geminin yaklaşık 15 bin deniz mili menzile sahip olması, uzun süreli ve uzak bölgelerde yürütülecek araştırmalara imkan sağlıyor.
DÜNYA’NIN MANTOSUNA ULAŞMAK NEDEN ÖNEMLİ?
Mantodan doğrudan alınabilecek kaya örneklerinin Dünya’nın jeolojik geçmişine ilişkin önemli bilgiler sağlaması bekleniyor.
Bilim insanları elde edilecek veriler sayesinde okyanus kabuğunun nasıl oluştuğunu, levha tektoniğinin hangi süreçlerle işlediğini ve magma ile yer kabuğu arasındaki ilişkinin nasıl şekillendiğini daha ayrıntılı biçimde araştırmayı hedefliyor.
Araştırmaların ayrıca Dünya’nın iç katmanları arasındaki madde döngüsü, geçmiş okyanus iklimleri ve deniz tabanının altında yaşayan mikroorganizmalar hakkında yeni verilere ulaşılmasına katkı sağlayabileceği belirtiliyor.
ÇİN’İN DÜNYA’NIN MANTOSUNA ULAŞMA PROJESİNDE HEDEF 2030 ÖNCESİ
Meng Xiang’ın ilk bilimsel çalışmalarının ardından Çinli araştırmacıların nihai hedefi, 2030’dan önce okyanus kabuğunu tamamen geçerek Dünya’nın mantosuna ulaşmak.
Projenin başarıya ulaşması halinde bilim insanları, Dünya’nın iç katmanlarından birine ilk kez sağlam okyanus kabuğunu doğrudan delerek erişme ve doğal kabuk-manto sınırından örnek toplama fırsatı elde edecek.
