Dünya petrol üretimindeki tarihi bir aksama, ham petrol fiyatlarının pazartesi günü yaklaşık dört yıl sonra ilk kez 100 doların üzerine çıkmasına yol açtı. Gün içinde fiyatlar daha sonra yeniden 100 doların biraz altına geriledi. Ancak İran’la süren savaş devam ettikçe petrol fiyatlarının daha da yükselmesi için alan olduğu belirtiliyor.
Nitekim gece saatlerinde petrol fiyatları neredeyse varil başına 120 dolara yaklaşmıştı. Batılı ülkelerin yüksek yakıt fiyatlarını düşürmek için atılabilecek adımları görüşeceği haberi ve ABD Başkanı Donald Trump'ın "Savaş neredeyse tamamlandı" açıklaması brent petrol fiyatlarının biraz gerilemesine neden oldu.
Petrol fiyatlarının son olarak 100 doların üzerine çıktığı dönem, Rusya’nın Ukrayna’yı işgalinin hemen sonrasına denk gelmişti. Petrol Mart 2022’de 100 doların üzerine çıkmış ve 19 Temmuz 2022’ye kadar bu seviyelerde kalmıştı. O tarihten bu yana üç haneli fiyat görülmemişti. CNN petrol fiyatlarına dair bilinmesi gerekenleri derledi:
Fiyatları ne yükseltiyor?
İran’la yaşanan savaş petrol fiyatlarını iki temel nedenle yukarı taşıyor: Hürmüz Boğazı’nın neredeyse tamamen kapanması ve Orta Doğu’daki petrol üretiminin yavaşlaması.
Dünya petrolünün yaklaşık yüzde 20’si tankerlerle Hürmüz Boğazı’ndan geçiyor. İran, boğazdan geçen tankerleri hedef alabileceği tehdidinde bulundu. Bu durum bölgede petrol yükleme ve sevkiyatının neredeyse durma noktasına gelmesine yol açtı.
Rapidan Energy Group’un tarihsel verilerine göre yaklaşık yüzde 20’lik bu arz kesintisi, 1956–1957 yıllarındaki Süveyş Krizi sırasında yaşanan rekor kesintinin yaklaşık iki katına denk geliyor.
Savaş ayrıca küresel petrol piyasasındaki “yedek üretim kapasitesini” de fiilen ortadan kaldırdı. Çünkü Suudi Arabistan ve Birleşik Arap Emirlikleri küresel petrol piyasalarından büyük ölçüde kopmuş durumda. Yedek kapasite, ihtiyaç halinde hızlı şekilde devreye sokulabilecek ek üretimi ifade ediyor ve genellikle enerji piyasaları için bir güvenlik tamponu görevi görüyor.
Rapidan Energy’in kurucusu ve başkanı Bob McNally müşterilerine gönderdiği notta, “Ortaya çıkan tablo, piyasada anlamlı bir tamponun kalmadığı bir durum. Devreye girip üretimi artırabilecek bir ülke yok” ifadelerini kullandı.
Petrol sevkiyatının aksaması nedeniyle bölgedeki üreticilerin depolama alanları da dolmuş durumda. Bu nedenle petrol üretimini yavaşlatmak zorunda kalıyorlar.
Petrol fiyatlarındaki yükseliş benzin fiyatlarına da yansıdı. ABD’de benzin fiyatları bir hafta içinde yaklaşık 50 sent artarak galon başına 3,48 dolara çıktı. Bu seviye, Donald Trump’ın başkanlık dönemlerinin herhangi bir noktasından daha yüksek.
