İşte bu önemli stratejik üs hakkında bilinmesi gerekenler...
ABD operasyonları için merkez
ABD, Diego Garcia üssünü Orta Doğu, Güney Asya ve Doğu Afrika’daki güvenlik operasyonları için “neredeyse vazgeçilmez bir platform” olarak tanımlıyor.
Çoğunluğu Amerikalı yaklaşık 2 bin 500 personele ev sahipliği yapan üs, Vietnam Savaşı’ndan Irak Savaşı ve Afganistan Savaşı’na kadar birçok ABD askerî operasyonuna destek verdi. ABD, 2008 yılında üssün ayrıca terör şüphelilerinin gizli nakil uçuşlarında da kullanıldığını kabul etti.
ABD, geçen yıl Diego Garcia’ya, Yemen’deki Husi hedeflerine yönelik yoğun hava saldırıları sırasında nükleer kapasiteye sahip B-2 Spirit bombardıman uçakları konuşlandırdı.
Britanya başlangıçta üssün ABD-İsrail’in İran’a yönelik saldırılarında kullanılmasına izin vermeyi reddetti. Ancak İran’ın komşularına yönelik saldırılarının ardından Britanya, Amerikan bombardıman uçaklarının Diego Garcia ve başka bir İngiliz üssünü İran’ın füze tesislerine saldırmak için kullanabileceğini açıkladı.
İngiliz hükûmeti, cuma günü bu kapsamın Hürmüz Boğazı’ndaki gemilere saldırmak için kullanılan hedefleri de içerdiğini duyurmuştu.
İran daha önce balistik füze programına kendi koyduğu bir sınırı uygulayarak menzili 2 bin kilometre ile sınırlamıştı. Diego Garcia bu menzilin oldukça dışında kalıyor. Ancak ABD’li yetkililer uzun süredir İran’ın uzay programının kıtalararası balistik füzeler geliştirmesine olanak sağlayabileceğini öne sürüyor.
Tartışmalı ada
Diego Garcia, Hindistan’ın güney ucunun açıklarında, Hint Okyanusu’nun ortasında yer alan 60’tan fazla adadan oluşan Chagos Archipelago’nun bir parçası. Bu adalar, 1814 yılında Fransa tarafından devredilmelerinden bu yana Britanya’nın kontrolü altında.
1960’lar ve 1970’lerde Britanya, ABD ordusunun burada üs inşa edebilmesi için Diego Garcia’dan yaklaşık 2 bin kişiyi zorla tahliye etti.
Son yıllarda, Britanya’nın takımadalar üzerindeki kontrolü ve yerel halkı zorla yerinden etme biçimi giderek daha fazla eleştiri konusu oldu. Birleşmiş Milletler ve Uluslararası Ceza Mahkemesi, Britanya'ya adalar üzerindeki “sömürge yönetimine” son vermesi ve egemenliği Mauritius’a devretmesi çağrısında bulundu.
Egemenlik anlaşması ve eleştiriler
İngiltere hükümeti geçen yıl Mauritius ile yaptığı anlaşmayla adaların egemenliğini devretmeyi, buna karşılık Diego Garcia üssünü en az 99 yıl süreyle kiralamayı kabul etti.
Londra, bu anlaşmanın üssün geleceğini güvence altına alacağını savunuyor. Ancak muhalefet, adaların devredilmesinin Çin ve Rusya gibi aktörlerin bölgeye müdahalesine zemin hazırlayabileceğini öne sürüyor.
Öte yandan, adadan zorla çıkarılan Chagos Adalıları ve onların torunları da anlaşmaya itiraz ederek sürece dahil edilmediklerini ve geri dönüş haklarının belirsiz kaldığını belirtiyor.
Trump’tan sert tepki
ABD yönetimi başlangıçta anlaşmayı desteklese de, ABD Başkanı Donald Trump geçen ocak ayında tutum değiştirerek anlaşmayı “büyük bir aptallık” olarak nitelendirdi.
İngiltere’nin Diego Garcia’nın İran’a yönelik saldırılarda kullanılmasına başlangıçta izin vermemesi de Trump’ın tepkisini çekti. Trump, bu ay başında yaptığı açıklamada İngiltere’nin bu konuda “çok iş birliği yapmadığını” söyledi.
İngiltere-Mauritius anlaşmasının parlamentodan geçirilme süreci ise ABD’nin desteği yeniden sağlanana kadar askıya alınmış durumda.
