Anayasa Mahkemesi (AYM), Tekirdağ 2 No.lu F Tipi Ceza İnfaz Kurumu’nda hükümlü Tufan İlbaş’ın yaptığı sarı, kırmızı ve yeşil renkli bilekliği ziyaretçisine vermesine izin verilmemesini ifade özgürlüğü kapsamında değerlendirdi. AYM, İlbaş’ın ifade özgürlüğünün ihlal edildiğine hükmederek 20 bin lira manevi tazminat ödenmesine ve yeniden yargılama yapılmasına karar verdi.
İlbaş, cezaevinde boncuk işi yapmak amacıyla kargo ile gönderilen malzemelerin kendisine verilmesini talep etti. Ceza İnfaz Kurumu İdare ve Gözlem Kurulu, el işi faaliyetlerinin kişisel ve toplumsal gelişimine katkı sağlayacağını belirterek 8 Haziran 2022’de talebi kabul etti.
Bunun üzerine odasında boncuklarla bileklik yapan İlbaş, Temmuz 2022’de hazırladığı bilekliklerden bazılarını ziyaretçisine vermek istedi. Ancak sarı, kırmızı ve yeşil renklerden oluşan bilekliğin cezaevinden çıkarılmasına izin verilmedi.
İlbaş, bilekliğin yalnızca renkleri nedeniyle dışarı çıkarılmasının engellendiğini belirterek Tekirdağ 2. İnfaz Hakimliği’ne başvurdu. Kurumun bilgisi dışında el işi faaliyeti yaptığı gerekçesiyle başvurusu reddedilen İlbaş, karara Tekirdağ 1. Ağır Ceza Mahkemesi’nde itiraz etti. İtirazının da reddedilmesinin ardından AYM’ye bireysel başvuruda bulundu.
AYM: El işi faaliyeti ifade özgürlüğü kapsamında
AYM, başvuruyu değerlendirirken Anayasa’nın 26. maddesine dikkat çekti. Kararda, düşünceyi açıklama ve yayma özgürlüğünün söz, yazı ve resmin yanı sıra “başka yollar” aracılığıyla da kullanılabileceği, dolayısıyla farklı ifade araçlarının anayasal koruma altında olduğu belirtildi.
İlbaş’ın bileklikte kullandığı renklerin kültürel önem taşıdığını ve duygularını bu yolla dışa vurduğunu belirttiğine işaret eden AYM, el işi faaliyetinin bir duygunun ifade edilme biçimi olarak değerlendirilmesi gerektiğini kaydetti.
Mahkeme, bu nedenle bilekliğin cezaevinden çıkarılmasının engellenmesine yönelik müdahalenin ifade özgürlüğü kapsamında incelenmesi gerektiği sonucuna vardı.
Kararda ayrıca hükümlü ve tutukluların cezaevinde bulunmaları nedeniyle temel hak ve özgürlüklerini bütünüyle kaybetmedikleri, ifade özgürlüğünün de ceza infaz kurumlarında korunmaya devam ettiği vurgulandı.
“Zorunlu toplumsal ihtiyaç” gösterilemedi
AYM, İlbaş’ın el işi yapmasına izin verilip verilmediği konusunda İnfaz Hakimliği ve Ağır Ceza Mahkemesi tarafından yeterli araştırma yapılmadığına da dikkat çekti. UYAP dosyasının incelenmesi sonucunda, İlbaş’ın odasında el işi yapmasına izin verildiğini gösteren resmi belgenin bulunduğu tespit edildi.
Yüksek Mahkeme, cezaevi yönetimi ve yargı mercilerinin bilekliğin ziyaretçiye teslim edilmemesinin neden zorunlu bir toplumsal ihtiyacı karşıladığını yeterli ve ilgili gerekçelerle ortaya koyamadığını belirtti.
AYM, bu nedenle müdahalenin demokratik bir toplumda gerekli olduğunun gösterilemediğine ve dayanak gösterilen düzenlemelerin somut olay bakımından kanunilik ölçütünü karşılamadığının değerlendirildiğine karar verdi.
Sonuç olarak AYM, Anayasa’nın 26. maddesinde güvence altına alınan ifade özgürlüğünün ihlal edildiğine hükmetti.
Mahkeme, ihlalin sonuçlarının ortadan kaldırılması amacıyla dosyanın yeniden yargılama yapılmak üzere Tekirdağ 2. İnfaz Hakimliği’ne gönderilmesine ve Tufan İlbaş’a 20 bin lira manevi tazminat ödenmesine karar verdi.
