1 Mayıs İşçi Bayramı'nın Kökeni: Melbourne'den Chicago'ya
1 Mayıs İşçi ve Emekçiler Bayramı, işçi ve emekçiler tarafından dünya çapında kutlanan, birlik, dayanışma ve haksızlıklarla mücadele günüdür. Dünyanın pek çok ülkesinde resmî tatil olarak kabul edilmektedir.
Tarihin ilk sayfaları Avustralya'ya açılır. İlk kez 1856'da Avustralya'nın Melbourne kentinde taş ve inşaat işçileri, günde sekiz saatlik iş günü için Melbourne Üniversitesi'nden Parlamento Evi'ne kadar bir yürüyüş düzenlediler. Bu mütevazı yürüyüş, dünya tarihini değiştirecek bir hareketin fitilini ateşledi.
Asıl büyük kıvılcım ise otuz yıl sonra, Atlantik'in öte yakasında çaktı. Sanayi Devrimi sonrası işçiler, uzun çalışma saatleri ve ağır koşullara karşı mücadele başlattı. Özellikle ABD'de işçilerin günde 16 saate varan çalışma sürelerine karşı "8 saat çalışma, 8 saat dinlenme, 8 saat kişisel zaman" talebi öne çıktı.
Haymarket Olayı: 1 Mayıs'ın Kanla Yazılan Sayfası
1886 yılında işçilerin daha insanca çalışma koşulları ve 8 saatlik iş günü talebiyle başlattığı grevler sırasında patlak veren Haymarket Olayı, kısa sürede tüm dünyada yankı uyandırdı.
1 Mayıs 1886'da Amerika İşçi Sendikaları Konfederasyonu önderliğinde işçiler, günde 12 saat, haftada 6 gün olan çalışma takvimine karşı günlük 8 saatlik çalışma talebiyle iş bıraktılar. Chicago'da yapılan gösterilere yarım milyon işçi katıldı.
4 Mayıs günü eylemlerde dördü işçi ve yedisi polis olmak üzere toplam on bir kişi hayatını kaybetti. Olayların sorumlusu olarak tutuklanan sekiz işçiden dördü idam edilirken, dördü de ağır hapis cezasına çarptırıldı.
Bu kanlı olaylar, tarihin seyrini değiştirdi. 14-21 Temmuz 1889'da toplanan İkinci Enternasyonal'de Fransız bir işçi temsilcisinin önerisiyle 1 Mayıs gününün tüm dünyada "Birlik, mücadele ve dayanışma günü" olarak kutlanmasına karar verildi. Böylece ikinci gösteri 1890 yılında yapılabildi. Zamanla 8 saatlik iş günü birçok ülkede resmen kabul edildi.
Türkiye'de 1 Mayıs: Yasaklardan Resmi Tatile Uzanan Yüzyıllık Yolculuk
Türkiye'deki tarih de bir o kadar çalkantılıydı. Türkiye'de ilk kutlama 1905 yılında İzmir'de gerçekleştirilmiş, 1923 yılında ise 1 Mayıs Türkiye'de resmi olarak kabul edilmiştir.
Kutlamayı Selanik'te bulunan liman, pamuk ve tütün işçileri gerçekleştirdi. 1912 yılında İstanbul'da da kutlamalar yapıldı. Ancak Kurtuluş Savaşı ve I. Dünya Savaşı nedeniyle 1 Mayıs uzun bir süre kutlanmadı.
1924'te bu önemli gün yeniden yasaklandı. 1925 yılında çıkarılan "Takrir-i Sükun" yasası 1 Mayıs'ın 1935 yılına kadar yasaklanmasına neden oldu. Cumhuriyet'in ilanından sonra 1 Mayıs "Bahar Bayramı" olarak kabul edildi.
Onlarca yıllık sessizliğin ardından ilk açık 1 Mayıs kutlaması 1975 yılında Tepebaşı'nda bir gazinoda gerçekleşti. Bu kutlamayı DİSK tarafından 1976 yılında kapsamlı bir şekilde gerçekleştirilen kutlama takip etti.
Kanlı 1 Mayıs 1977: Taksim'in Karanlık Sayfası
1977 yılında yaşanan "Kanlı 1 Mayıs" Taksim Meydanı'nın özel bir anlama sahip olmasına neden oldu. 500.000'den fazla işçi katıldı. Intercontinental Oteli ve Sular İdaresi binasının üzerinden işçilere ateş açıldı. Birçok insan Kazancı Yokuşu'ndan aşağı doğru kaçmaya çalışırken ezildi ve hayatını kaybetti.
Ölü sayısı resmi kayıtlara 34 olarak geçerken DİSK bu rakamı 36 olarak açıkladı. 1977 yılının 1 Mayıs'ı tarihe "Kanlı 1 Mayıs" ya da "1 Mayıs Katliamı" olarak geçti.
2009: Resmi Tatil İlanı
1 Mayıs İşçi ve Emekçi Bayramı, Türkiye'de 27 Nisan 2009 tarihinde Resmi Gazete'de yayınlanarak yürürlüğe giren yasa ile resmi tatil kabul edildi. 2008'de "Emek ve Dayanışma Günü" olarak ilan edilen gün, 2009 yılından itibaren yeniden resmi tatil olarak uygulanmaktadır.
Dünyada 1 Mayıs Bugün
Uluslararası emek ve işçi hareketine dikkat çekmek amacıyla kutlanan 1 Mayıs dünya genelinde kutlanır. Bu önemli günü kutlayan ülkeler arasında Çin, Küba, Vietnam, Yunanistan, Vatikan, Avusturya, Slovenya, Sırbistan, Peru, Güney Kore ve daha pek çok ülke yer almaktadır.
140 yılı aşkın bir geçmişe dayanan bu gün; yalnızca tarihsel bir anma töreni değil, emekçilerin geçmişten bugüne taşıdığı bir mücadele bayrağıdır.
