ABD Başkanı Donald Trump, Çarşamba akşamı ulusa sesleniş konuşmasında, ABD’nin önümüzdeki iki ila üç hafta içinde İran’a yönelik “agresif” saldırılar düzenleyeceğini duyurarak “Onları ait oldukları yere, taş devrine geri götüreceğiz.” diye konuştu.
Savaşta belirlenen temel stratejik hedeflere ulaşmaya çok yaklaşıldığını öne süren Trump, 33 gün süren askeri operasyonlar boyunca ordunun “hızlı, kararlı ve ezici zaferler” elde ettiğini söyledi ve İran’ın artık bir güvenlik tehdidi oluşturmadığını savundu.
Artemis II görevi
Konuşmasına NASA’yı Artemis II’nin Ay çevresinde gerçekleştireceği 10 günlük yolculuk için başarılı fırlatmadan dolayı tebrik ederek başlayan Trump, “Öncelikle NASA’daki ekibi ve cesur astronotlarımızı Artemis II’nin başarılı fırlatması dolayısıyla tebrik etmek istiyorum. Gerçekten etkileyiciydi. İnsanlı bir roketin şimdiye kadar ulaştığından daha uzağa gidecek,” dedi.
"Ezici zaferler kazandık, geriye çok azı kaldı"
Trump, ABD’nin İran'a yönelik operasyonunu başlatmasından bu yana geçen dört haftada silahlı kuvvetlerin "savaş alanında hızlı, kararlı ve ezici zaferler kazandığını ve bunların çok az insanın daha önce gördüğü türden zaferler” olduğunu söyledi.
“Bu gece, İran’ın donanması yok oldu. Hava kuvvetleri harabeye döndü. Çoğu terörist olan liderleri ve başında bulundukları rejim artık öldü,” diyen ABD Başkanı “İran Devrim Muhafızları Ordusu’nun komuta ve kontrol yapısı şu anda yok ediliyor. Füze ve insansız hava aracı fırlatma kabiliyetleri ciddi şekilde kısıtlandı ve silah fabrikaları ile roket rampaları paramparça ediliyor. Geriye çok azı kaldı.” ifadelerini kullandı.
"Onların petrolüne ihtiyacımız yok"
ABD’nin İran’a karşı yürüttüğü savaşın petrolle ilgili olmadığını savunan ABD Başkanı, “Artık Orta Doğu’ya tamamen bağımlı değiliz, ama yine de yardım etmek için oradayız" dedi.
Trump, “Orada olmak zorunda değiliz. Onların petrolüne ihtiyacımız yok. Sahip oldukları hiçbir şeye ihtiyacımız yok. Müttefiklerimize yardım etmek için oradayız.” diye konuştu.
Trump, yönetiminin geçen haziran ayında İran'ın nükleer tesislerine yönelik saldırını hatırlattı. “Bu nükleer tesisleri tamamen yok ettik,” diyen Trump. “Rejim daha sonra nükleer programını bambaşka bir yerde yeniden kurmaya çalıştı; bu da nükleer silah arayışından vazgeçme niyetlerinin olmadığını açıkça gösterdi.” diye konuştu.
Hürmüz için bölge ülkelerine çağrı
ABD’nin Hürmüz Boğazı’na ihtiyaç duymadığını savunan Trump, bölge petrolüne bağımlı müttefiklerine boğazın yeniden açılması için çaba göstermeleri çağrısında bulundu.
“Birçok Amerikalı, son dönemde ülke içinde benzin fiyatlarının yükselmesinden endişe duyuyor” diyen Trump, “Bu kısa vadeli artış tamamen İran rejiminin, çatışmayla ilgisi olmayan komşu ülkelerin ticari petrol tankerlerine yönelik akıl dışı terör saldırılarının sonucudur” ifadelerini kullandı.
"Amerikan topraklarına, Avrupa'ya, yeryüzündeki her yere ulaşabilecek füzeleri var"
Ulusa sesleniş konuşmasında, İran füzelerinin kısa süre içinde "Amerikan topraklarına, Avrupa'ya ve yeryüzündeki hemen hemen her yere ulaşabileceğini" savunan ABD Başkanı, "Mümkün olduğunca çok füze üretmek istediler ve bunu da mümkün olan en uzun menzilli füzelerle yaptılar. Kimsenin sahip olduklarına inanmadığı bazı silahları vardı. Bunu yeni öğrendik. Hepsini etkisiz hale getirdik. Hepsini imha ettik," diye konuştu.
“Bu teröristlerin nükleer silahlara sahip olması tahammül edilemez bir tehdit olurdu,” dedi. “Dünyanın en şiddet yanlısı ve zorba rejimi, nükleer bir kalkanın arkasından terör, baskı, fetih ve toplu katliam kampanyalarını özgürce yürütebilirdi.” ifadelerini kullandı.
Trump, ulusa sesleniş konuşmasında ise herhangi bir kanıt sunmadan İran’ın “nükleer silahın eşiğinde” olduğunu öne sürerek “Rejimin Amerika’yı tehdit etme ya da sınırları dışına güç yansıtma kapasitesini sistematik olarak ortadan kaldırıyoruz” ifadelerini kullandı.
"Savaş bitince Hürmüz kendiliğinden açılacak"
"İran esasen yerle bir edildi; zor kısım bitti, bu yüzden kolay olmalı ve her halükarda, bu çatışma bittiğinde boğaz kendiliğinden açılacak, kendiliğinden açılacak," diyen ABD Başkanı "Petrol satabilmek isteyecekler çünkü yeniden inşa etmek için ellerinde sadece bu var." diye konuştu.
"Kimsenin yapmaya cesaret edemediği şeyi yaptım"
ABD Başkanı Trump, İran konusunda kendisinden önceki başkanların hiçbirinin atamadığı adımları attığını söyledi. ”Özünde, başka hiçbir başkanın yapmaya cesaret edemediği şeyi yaptım,” diyen Trump, “Onlar hata yaptılar ve ben onları düzeltiyorum.” diyerek İran'a savaş kararını savundu.
Trump’ın konuşmasından önce İran Cumhurbaşkanı Mesud Pezeşkiyan, Amerikan halkına hitaben kaleme aldığı bir mektupta, ülkelerinin sıradan Amerikalılara karşı herhangi bir düşmanlık beslemediğini belirtti.
Buna karşın çatışmaların kısa vadede sona ermesine yönelik beklentiler zayıf kalmaya devam ediyor. Reuters’a konuşan üst düzey bir İranlı kaynak, Tahran’ın saldırıları durdurmak için garanti edilmiş bir ateşkes talep ettiğini ve geçici bir ateşkese yönelik arabulucular üzerinden herhangi bir görüşme yapılmadığını söyledi. New York Times’ın haberine göre ise ABD istihbarat kurumları, İran’ın şu aşamada savaşı sona erdirmeye yönelik ciddi müzakerelere girmeye istekli olmadığını değerlendiriyor.
Trump, daha önceki liderlere kıyasla daha az radikal bulduğu bazı İranlı yetkililerle görüşmelerin sürdüğünü ifade etti. Ancak anlaşma sağlanamaması halinde yeni saldırıların gündeme geleceğini belirterek, “Eğer bir anlaşma olmazsa, tüm elektrik üretim tesislerini çok sert ve muhtemelen eş zamanlı şekilde vuracağız” dedi.
NATO'ya değinmedi, AB ülkelerine çağrı yaptı
Trump, ulusa sesleniş konuşmasında NATO’dan doğrudan bahsetmese de Avrupa müttefiklerine mesaj vererek, petrol ihtiyacı olan ülkelerin ya ABD’den petrol satın almalarını ya da “gecikmiş cesaretlerini toplayarak” Hürmüz Boğazı’nı kullanmalarını istedi.
“Boğaza gidin ve alın” diyen Trump, “İran esasen büyük ölçüde etkisiz hale getirildi. Zor kısım tamamlandı, bundan sonrası kolay olmalı” ifadelerini kullandı.
Trump, salı günü yaptığı açıklamada, bir anlaşma olmasa dahi savaşın iki ila üç hafta içinde sona erdirilebileceğini öne sürerken, Avrupa ülkelerinin İran’ın boğazı kapatmasını engellememesi halinde ABD’nin NATO’dan çekilebileceği tehdidini de gündeme getirmişti. Reuters’a konuşan Trump, NATO’nun ABD’nin İran hedeflerine yeterince destek vermediğini düşündüğünü ve bu nedenle ittifaka yönelik tepkisini dile getirmeyi planladığını söylemişti.
Borsa düştü, petrol yükseldi
28 Şubat’ta ABD ve İsrail’in İran’a yönelik saldırılarıyla başlayan ve İran’ın İsrail, ABD üsleri ve Körfez ülkelerine karşılık vermesiyle genişleyen çatışmalarda, Orta Doğu genelinde binlerce kişi hayatını kaybetti. Lübnan’da yeni bir cephe açılmasıyla savaş daha da yayılmış durumda. Trump, İran’ın ateşkes talebinde bulunduğunu ancak Tahran Hürmüz Boğazı’nı kapatmayı bırakmadıkça bunu değerlendirmeyeceğini söyledi. İran ise böyle bir talepte bulunmadığını açıkladı.
Çatışmada arabuluculuk yapan Pakistan’dan iki güvenlik kaynağı, İslamabad’ın geçici ateşkes önerdiğini ancak taraflardan henüz yanıt alamadığını Reuters’a aktardı. Konu hakkında bilgi sahibi bir kaynak ise ABD Başkan Yardımcısı JD Vance’in, Salı günü Pakistanlı arabulucularla temas kurduğunu ve Trump’ın belirli şartların yerine getirilmesi halinde ateşkese açık olduğunu ilettiğini söyledi. Bu şartlar arasında Hürmüz Boğazı’nın yeniden açılması da yer alıyor.
Çatışmalar, küresel petrol arzının yaklaşık beşte birinin geçtiği kritik bir su yolu olan Hürmüz Boğazı’nın İran tarafından kapatılmasına yol açarken, bu durum finansal piyasaları sarstı ve yaklaşan ara seçimler öncesinde Trump’ın düşen kamuoyu desteğini daha da baskı altına aldı.
Trump’ın konuşmasının ardından, yatırımcıların çatışmanın hızlı şekilde sona erdirileceğine dair net bir yol haritası görememesi nedeniyle borsalar düşerken petrol fiyatları sert yükseldi.
Uluslararası Para Fonu (IMF), Dünya Bankası ve Uluslararası Enerji Ajansı (IEA) ise Çarşamba günü yaptıkları ortak uyarıda, savaşın “önemli, küresel ve son derece asimetrik” etkiler yarattığını belirterek, en fazla etkilenen ülkelere olası finansal destek de dahil olmak üzere koordineli bir yanıt vereceklerini açıklamıştı.
