Resmi Gazete’de yayımlanan Cumhurbaşkanı Kararı ile Bireysel Emeklilik Sistemi’nde (BES) yüzde 30 olarak uygulanan devlet katkısı yüzde 20’ye düşürülecek. Karar yayımı itibari ile geçerli olacak ve hükümlerini Hazine ve Maliye Bakanlığı yürütecek.
18 milyon kişi yeni düzenlemeden nasıl etkilenecek?
Peki, bireysel emeklilik sistemindeki 18 milyon kişi bu düzenlemeden nasıl etkilenecek? Taslakta, katılımcıların mevcut bakiyesinde bir değişiklik olmayacağı ve şimdiye kadar sağlanan devlet desteğinin korunacağı belirtiliyor.
Ancak kaynaklara göre tebliğin yürürlüğe girdiği tarihten itibaren, BES katkı payı tüm hesaplar için %20 olarak uygulanacak.
'Bütçeye ciddi bir yük oluşturuyor'
Bireysel emeklilik sistemi 2003 yılında yürürlüğe girdi. 2013 yılında ise devlet katkısı geldi. 2017 yılında, belli şartları sağlayan işyerlerinde çalışanların otomatik olarak BES'e dahil edildiği Otomatik Katılım Sistemi (OKS) yürürlüğe girdi.
2022 yılında ise %25 olarak uygulanan devlet katkısı %30'a çıkarıldı. Böylece BES'e duyulan ilgi ve sistemdeki kişi sayısı her geçen yıl arttı.
Resmi verilere göre 2 Ocak 2026 itibarıyla bireysel emeklilik sisteminin fon büyüklüğü 2 trilyona ulaştı.
BES ve OKS'de yer alan kişi sayısı ise 18 milyon civarında.
BBC Türkçe'ye konuşan sosyal güvenlik müşaviri Murat Bal, bireysel emeklilik sistemindeki katılımcı sayısı ve fon büyüklüğüne vurgu yaparak şu değerlendirmeyi yaptı:
"Şu anda BES'te olan poliçe sayısı 18 milyona yaklaşmış durumda. Bu çok ciddi bir rakam. %30 devlet katkısı bütçeye ciddi yük oluşturuyor. Amaç, tasarrufu korurken bütçe dengesini sağlamaktı. Geldiğimiz noktada ekonomi yönetimi, bütçe dengeleri açısından bu oransal değişikliği gerekli görmüş olabilir"
Bal, ayrıca bu yıl zorunlu olması beklenen Tamamlayıcı Emeklilik Sistemi'nin de BES'teki devlet desteğinin azalmasında etkili olduğunu düşünüyor.
'Sistemin cazibesi azalır'
Bal, bütçe üzerindeki etkisine rağmen, bireysel emeklilik sistemi gibi programların uzun vadede ekonomiye faydalı olduğu görüşünde.
BES'in devlet destekli uzun vadeli bir tasarruf ve yatırım sistemi olduğunu belirten Bal, katkı oranındaki değişikliklerin "bütçe ve ekonomi dengeleriyle ilgili" olduğunu düşünüyor.
"Bu tür sistemler yerel para birimi yani TL'nin de uzun vadeli güçlenmesini sağlar. Ekonomi üzerinde çok olumlu katkıları vardır. Bu sebeple halkın sistemden kaçmayacağı şekilde düzenlemeler yapmak gerekir"
Bal, devlet katkısının azalmasından sonra bazı katılımcıların sistemden çıkmayı düşünebileceğini söylüyor:
"Sistemin cazibesi azalır. Güven algısı kısmen zedelenir ama toplu çıkış beklenmez. Uzun vadeli kalanlar genelde sistemde kalır"
BES nedir?
Bireysel Emeklilik Sistemi (BES), mevcut sosyal güvenlik sistemini tamamlayan bir kişisel tasarruf ve yatırım programı olarak sunuldu. Katılımcılar belirledikleri periyotlarda katkı payı ödüyor ve bu birikimler emeklilik yatırım fonlarında değerlendiriliyor.
Ödenen primler emeklilik döneminde toplu para ya da düzenli gelir olarak geri alınabiliyor. BES'te katılımcının ödediği katkı payına ek olarak devlet tarafından %30 oranında ekleme yapılıyor. Örneğin her ay 1.000 TL ödeme yapan bir kişi için 300 TL devlet katkısı veriliyor.
Ayrıca BES'e yatırılan katkı payları emeklilik yatırım fonlarında değerlendiriliyor. Bu fonlar hisse senedi, tahvil ve benzeri araçlara yatırım yaparak hem potansiyel getiri hem de enflasyona karşı koruma sağlıyor.
Sosyal güvenlik müşaviri Bal, yatırım fonlarında değerlendirilen paranın emeklilikte ek gelir oluşturduğunu ve uzun vadeli getiri nedeniyle popüler olduğunu değerlendirdi:
"Birikimler hisse, tahvil, altın gibi fonlarda büyür. Bu sayede gerçek bir yatırım aracı gibi çalışır. Risk dağılımı yapılır. Her yumurta aynı sepette olmaz. Ayrıca devlet katkısı da yatırıma dönüşür. Mevduata göre daha yüksek uzun vadeli getiri imkânı sunar"
Otomatik Katılım Sistemi nedir?
2017 yılında yürürlüğe giren Otomatik Katılım Sistemi'nde belirli şartları sağlayan işyerlerinde çalışanlar, işverenleri tarafından otomatik olarak BES'e dahil ediliyor. Çalışanın maaşından belirlenen oranda katkı payı kesilerek emeklilik hesabına aktarılıyor. Sisteme giriş otomatik olsa da sistemde kalmak zorunlu değil.
İsteyen herkes sistemdeki parasını alarak çıkış yapabiliyor.
Katkı payı, çalışanın brüt maaşının en az %3'ü olarak uygulanıyor. Çalışan isterse bu oranı artırıp azaltabiliyor. OKS sisteminin toplam fon büyüklüğü ise 130 milyar TL seviyesinde.
Katılımcı sayısı nasıl değişti?
Bireysel emeklilik sistemi 2003 yılında ilk başladığında katılımcı sayısı on binler seviyesindeydi. 2013 yılında devlet katkısının eklenmesi ve 2017 yılında başlayan otomatik katılım uygulamasıyla birlikte ciddi bir artış görüldü. Özellikle 2022 yılında devlet katkısının %30'a çıkarılmasından bu yana sisteme her yıl neredeyse bir milyon kişi eklendi.
Örneğin, 2016 sonunda yaklaşık 6,6 milyon olan katılımcı sayısı 2022 sonunda 7,8 milyon kişiye ulaştı. 2024 yılının sonunda ise BES'te gönüllü katılımcı sayısı 9,5 milyon civarında gerçekleşti.
