Tayland'ın kuzeydoğusundaki Kalasin bölgesinde bulunan fosiller üzerinde yapılan incelemelerde, daha önce bilinmeyen bir dinozor türüne ait omur kemiği kalıntıları tespit edildi.

Bilgisayarlı tomografi incelemeleri sonucu dinozorun uzun boyunlu otçul dinozorları kapsayan sauropod grubundaki Mamenchisauridae familyasına ait olduğunu belirleyen araştırmacılar, yeni türe "Uragasaurus kalasinensis" adını verdi.

Bilim insanları, yaklaşık 150 milyon yıl önce yaşadığı değerlendirilen dinozorun, yüksekteki bitkilerle beslenmesini sağlayan alışılmadık derecede uzun bir boyna sahip olduğunu ve toplam uzunluğunun ise yaklaşık 20 metreye ulaşabildiğini tespit etti.

Araştırmanın başyazarı, Mahasarakham Üniversitesinden Dr. Apirut Nilpanapan, dinozorun omur kemiğindeki hava boşluklarının yapısının bugüne kadar bilinen diğer dinozor türlerinden farklı olduğunu belirterek, yeni türü ayırt eden en önemli özelliğin bu olduğunu ifade etti.

Keşfin detaylarına "Nature" dergisinde yer verildi.

NASA tarafından dün düzenlenen basın toplantısında, Ay yüzeyine bilimsel araç gereçler ve kargo taşımaları gerçekleştirmeleri için Astrobotic, Firefly ve Intuitive Machines olmak üzere üç özel şirkete toplam 590 milyon dolar ödeneceği kaydedildi.

Burada konuşan Ay Üssü Programı Yönetici Müdürü Carlos Garcia-Galan, bu anlaşmaların kalıcı bir yerleşim birimi kurmayı hedefleyen planın "Aşama 1" parçasını oluşturduğunu açıkladı.

Ay yüzeyinde kalıcı bir yerleşim birimi kurma planının ilk evresinin 2028'e kadar sürmesi ve 10 milyar dolara mal olması bekleniyor.

2030 yılı sonrasını kapsayan aşamalarda ise Ay'da ilk basınçlı yaşam alanlarının inşa edilmesi ve güç jeneratörlerinin kurulması hedefleniyor.

Özel sektör ortaklarındaki aksamalar takvimi zorluyor

NASA'nın planlamasına karşılık, işbirliği yapılan özel sektör şirketlerinde ciddi operasyonel aksamalar yaşanıyor.

ABD'li iş insanı Jeff Bezos'un uzay şirketi Blue Origin'e ait insansız New Glenn roketinin mayıs ayında fırlatma rampasında infilak etmesi, şirketin bu yıl Ay'ın güney kutbuna göndermeyi planladığı devasa robotik iniş aracı "Blue Moon"un takvimini belirsizliğe itti.

NASA yetkilisi Garcia-Galan, gerekirse Blue Moon aracını farklı bir fırlatma roketiyle göndermek için alternatif arayışında olduklarını söyledi.

NASA Başkanı Jared Isaacman, daha önce yaptığı açıklamada, özel sektör ortaklarının önündeki engelleri kaldırmak için aktif rol üstleneceklerini ve bu süreçte beklemekle yetinmeyeceklerini belirtmişti.

Siyasi destek ve 30 milyar dolarlık bütçe

Kapsamlı Ay Üssü projesinin toplam maliyetinin 30 milyar doları bulması bekleniyor. Bu bütçe, halihazırda 100 milyar dolar harcanan ve nisanda insanlı Ay uçuşu testini gerçekleştiren Artemis programının en kritik ayağını oluşturuyor.

ABD Kongresi, Çin ile girilen uzay rekabetinde teknolojik üstünlüğü korumak adına projeye tam destek verirken; Trump yönetimi de NASA'nın genel bilim bütçesinde yüzde 50'ye yakın kesinti önermesine rağmen, "ABD hakimiyetini kurmak" adına Ay Üssü bütçesini artırma yoluna gidiyor.

Mali kaynakların yönetimi kapsamında NASA, mart ayında sürpriz bir kararla Ay yörüngesinde kurulması planlanan "Gateway" uzay istasyonu projesini aniden rafa kaldırmıştı.

Ajans, kaynakların yörüngede değil, doğrudan Ay yüzeyinde altyapı kurmak için harcanmasının daha verimli olacağını açıklamıştı.

Santralin, Rusya'nın Ay programı ve uluslararası işbirliği projeleri kapsamında hayata geçirilmesinin planlandığına işaret edilen belgede, Roscosmos'un 2036 sonrasında nükleer enerji sistemine sahip taşıma araçları geliştirerek bunları uzaya göndermeyi hedeflediği belirtildi.

Rusya'nın 2036’ya kadarki uzay hedefleri arasında ulusal yörünge istasyonunun konuşlandırılmasının yanı sıra Ay'ın insansız uzay araçlarıyla araştırılması ve Ay'dan alınacak toprak örneklerinin Dünya'ya getirilmesi de yer alıyor.

"Luna-26" görevinin 2028'de, "Luna-27/1" ve "Luna-27/2" araçlarının da sırasıyla 2029 ve 2030'da uzaya gönderilmesi planlanırken; "Luna-28", "Luna-29" ve "Luna-30" görevlerinin 2032-2036 döneminde gerçekleştirilmesi öngörülüyor.

Rusya, 2036 sonrasında Venüs ve Mars'ın insansız uzay araçlarıyla araştırılmasını, Ay ve asteroitlerdeki kaynakların geliştirilmesini de hedefliyor.

Bilim insanları, Perseverance ile Jezero Krateri'ne su taşıyan ve bugün kurumuş durumda olan Neretva Vallis bölgesindeki Bright Angel kaya oluşumunda incelemelerde bulundu.

İncelemelerde, "makromoleküler karbon" (MMC) olarak adlandırılan karbon türünün tespit edildiği belirtildi. Bu tür karbonun canlı organizmalardan kaynaklanabileceği gibi kaya-su etkileşimleri veya göktaşı çarpmaları gibi jeolojik süreçlerle de oluşabileceği ifade edildi.

Araştırmacılar, Perseverance'ın robotik kolunda bulunan ve lazer ışığı kullanarak kayaçların kimyasal yapısını inceleyen SHERLOC cihazıyla yaptıkları analizlerde, yaşamın temel yapı taşları arasında yer alan organik karbonun varlığını doğruladı.

Çalışmada ayrıca, organik karbonun Mars yüzeyinin yalnızca birkaç mikrometre altında korunduğu tespit edildi. Bu durum, yoğun radyasyon ve kimyasal oksitleyiciler nedeniyle organik maddelerin hızla parçalandığı düşünülen Mars koşullarında dikkat çekici bir gelişme olarak değerlendirildi.

Araştırmanın eş yazarlarından Ashley Murphy, yaptığı açıklamada, makromoleküler karbonun nasıl oluştuğunun henüz bilinmediğini ancak bunun şimdiye kadar elde edilen en heyecan verici bulgulardan biri olduğunu söyledi.

NASA uzmanları, karbon moleküllerinin biyolojik kökenli olup olmadığının ancak Mars'tan getirilecek kaya örneklerinin laboratuvarlarında incelenmesiyle kesin olarak anlaşılabileceğini belirtti.

Araştırmanın sonuçları "Science Advances" dergisinde yayımlandı.

NASA, 2025'te de Mars'ta keşfedilen bir kaya örneğindeki leopar desenli beneklerin, gezegende geçmişte yaşam olabileceğine dair "en net işaret" olabileceğini açıklamıştı.

Ay yüzeyinden çekilen bir fotoğrafta gökyüzünde kümelenmiş üç küçük parlak noktanın görüldüğü belirtildi. Yayınlanan belgelerde ayrıca Apollo 17 ekibi ile komuta merkezi arasındaki konuşmaların dökümü de yer aldı. Astronotların pencerelerinin önünden geçen "parlak parçacıklar" ve "şekilleri düzensiz, takla atan cisimleri" tarif ettikleri öğrenildi.

Savunma Bakanlığı, Apollo 17 görevinde çekilen üç parlak cismin yer aldığı belgeyi paylaştı.

Paylaşılan belgelerde 1999 yılbaşı gecesi ABD uçaklarıyla aynı kareye giren tanımlanamayan nesnelerin fotoğrafları da yer aldı.

Belgelerin bazı kısımlarının sansürlendiği de öğrenildi. Sansürün nedeninin tanıkların kimliklerini korumak ve hassas askeri bilgileri gizlemek olduğu belirtildi.

MIT’de ders veren Kosmyna ayrıca son yıllarda öğrencilerinin ders içeriklerini çok daha hızlı bir biçimde unuttuğunu tespit etti. Sohbet botlarına artan bağımlılığın öğrencilerin biliş yetilerini etkileyebileceğinden şüphelenen Kosmyna daha derin bir araştırma yapmaya karar verdi.

MIT Media Lab’daki meslektaşlarıyla araştırmaya başlayan Kosmyna, çalışmaya 54 öğrenciyi dâhil etti. Öğrenciler üç gruba ayrıldı. Bir gruba ChatGPT kullanmaları talimatı verildi. İkinci grup, yapay zekâ tarafından oluşturulan özetler kapalı olmak üzere Google aramasını kullanabildi. Üçüncü grup ise teknoloji kullanmadı. Her öğrencinin beyin dalgaları çalışmaları sırasında ölçüldü.

Öğrencilerden açık uçlu denemeler yazmaları istendi. Deneme konuları arasında sadakat, mutluluk veya günlük yaşam tercihleri gibi sorular yer aldı.

"Yapay zekâ kullanmayan grubun beyni alev almış gibiydi"

Henüz bir bilim dergisinde yayımlanmayan sonuçlara göre kendi zihinlerini kullanan öğrenciler ve diğerleri arasında gözle görülür bir fark vardı. Kosmyna, kendi zihnine göre yazan öğrencilerin “beyinlerinin alev almış gibi” olduğunu, beynin birçok bölümünde yaygın bir aktivite görüldüğünü söyledi. Sadece arama motoru kullanan grup hâlâ beynin görsel bölümlerinde güçlü bir aktivite gösterirken, ChatGPT kullanan grupta belirgin biçimde daha az beyin aktivitesi gözlendi. Bulgulara göre, ChatGPT kullanan grupta beyin aktivitesi yüzde 55’e kadar azaldı.

Kosmyna bulguları şöyle özetledi: “ChatGPT kullananlarda beyin uykuya dalmadı, ancak yaratıcılığa ve bilgiyi işlemeye karşılık gelen alanlarda çok daha az aktivasyon vardı.

ChatGPT ayrıca insanların hafızasını da etkiledi. Denemelerini teslim ettikten sonra, yapay zekâ grubundaki kişiler yazdıklarından alıntı yapamadı ve bazıları çalışmaları üzerinde sahiplik hissetmediklerini belirtti. Daha önce yapılan bazı çalışmalar da ChatGPT gibi yapay zekâ araçları kullanıldığında insanların bilgiyi saklama ve hatırlama becerilerinin azaldığını göstermişti.

Pennsylvania Üniversitesi’nde yapılan bir çalışma üretken yapay zekâ sohbet botlarını kullanırken “bilişsel teslimiyet” olarak adlandırdıkları bir durum yaşadığını öne sürüyor. Bu, insanların yapay zekânın söylediklerini asgari düzeyde sorgulayarak kabul etme ve hatta kendi sezgilerinin yerine geçmesine izin verme eğiliminde oldukları anlamına geliyor.

Artemis II görevini başarıyla tamamlayan Orion kapsülü, ABD doğu yakası yerel saatiyle 20:07'de (Türkiye saatiyle 03:07'de), California eyaletinin açıklarındaki Pasifik Okyanusu'na iniş yaptı.

NASA’nın Artemis II görevinde yer alan astronotlar Reid Wiseman (komutan), Victor Glover (pilot), Christina Koch (görev uzmanı) ve Jeremy Hansen (görev uzmanı), 10 Nisan 2026’da ABD’nin Kaliforniya açıklarında Pasifik Okyanusu’na iniş yapan Orion uzay aracından çıkarılırken görüntülendi.

NASA’nın 50 yılı aşkın sürenin ardından Ay'a ilk yolculuğunu başlatan Artemis II mürettebatı yolculuğun altıncı gününde rekor kırarak insanlık tarihinin en uzak noktasına ulaştı. Orion kapsülünün mürettebatı, altı saat süren bir uçuş sırasında Ay’ın daha önce hiç görülmemiş uzak yüzüne ait görüntüler kaydetti.

Dört astronot, Dünya’dan yolculuğun öngörülen en uzak noktasına, 406 bin 778 kilometreye ulaştıklarında 1970 tarihli Apollo 13 görevinin mesafe rekorunu kırdı. Önceki rekoru 6606 kilometre farkla aştıkları tahmin ediliyor.

Uluslararası basında yer alan haberlere göre, merkezi Teksas’ta bulunan ve ABD'li milyarder Elon Musk'ın sahibi olduğu SpaceX, halka açılma sürecini resmen başlattı.

Haberlerde, SpaceX'in, bu yılın başında yapay zeka girişimi xAI'yı bünyesine katmasının ardından "tarihin en büyük halka arzı" için ABD Menkul Kıymetler ve Borsa Komisyonu'na (SEC) gizli başvuruda bulunduğu belirtildi.

ABD yasaları gereği gizli tutulan bu başvuru yöntemi, şirketin mali bilgilerini kamuoyuna açıklamadan önce SEC ile detayları netleştirmesine olanak tanıyor. SpaceX ve xAI'nın bu yılın başında birleşmesiyle havacılık, uydu interneti ve yapay zekayı tek çatıda toplayan devasa bir inovasyon motoru oluşturulmuştu.

Bu stratejik hamlenin, haziran veya temmuz aylarında gerçekleşmesi beklenen halka arz öncesi şirketin elini güçlendirdiği belirtiliyor.

SpaceX'in halka arz sürecine, Wall Street'in önde gelen yatırım bankaları Goldman Sachs ve JP Morgan Chase'in liderlik edeceği belirtildi.

Halka arz sürecinde SpaceX'in 50 milyar ile 75 milyar dolar arasında yeni sermaye toplaması ve şirket değerlemesinin 1,75 trilyon dolara ulaşması öngörülüyor. Bu rakamlar gerçekleştiği takdirde, 2019 yılında 29 milyar dolar toplayan Suudi petrol devi Saudi Aramco’ya ait "dünyanın en büyük halka arzı" rekoru geride kalmış olacak.

SpaceX'in bu büyük kaynağı, NASA’nın ay görevlerinde kullanılacak yeni nesil ağır roket sistemi "Starship"in geliştirilmesi ve Musk'ın ay ve Mars’ta koloni kurma vizyonu için harcaması bekleniyor.

Musk, uyduları birer yapay zeka veri merkezi olarak kullanmayı planladığı bir ağ kurmayı hedefliyor. Bu stratejiyle, yer tabanlı veri merkezlerinin karşılaştığı yüksek elektrik ve soğutma suyu maliyetlerinin aşılması amaçlanıyor.

NASA'nın Orion uzay aracının Ay'ın yörüngesinde bir tur atmasının ardından Dünya'ya dönmesiyle Aralık 2022'de tamamlanan Artemis I programının ikinci aşaması olan Artemis II misyonu, Florida'nın Kennedy Uzay Merkezi’nden yapılan fırlatmayla hayata geçti.

1972'den sonra Ay'a yapılacak ilk insanlı yolculuk olacak fırlatma, yaklaşık 15 dakikalık bir gecikmeyle gerçekleşti.

Ay çevresinde yaklaşık 54 yıl sonra gerçekleştirilecek ilk insanlı yolculukta fırlatmadan 8 dakika sonra yaklaşık 100 kilometre yüksekliğe çıkıldığı, atmosfer sınırına yaklaşıldığı ve ana motorun Orion kapsülünden ayrıldığı bildirildi.

Artemis II ekibinde, NASA Astronotu Reid Wiseman ve uçuşun pilotu Victor Glover'ın yanı sıra görev uzmanı olarak NASA Astronotu Christina Koch ve Kanada Uzay Ajansından (CSA) Astronot Jeremy Hansen yer alıyor.

Toplam 4 kişiden oluşan ekip yaklaşık 10 gün sürecek görev süresince, uzay aracındaki sistemleri test edecek, Ay'ın daha önce görülmeyen kısımlarını görüntüleyecek ve gelecek misyonlarda iniş yapılabilecek bölgeleri araştıracak.

NASA’nın Artemis II misyonu ekibi Ay’a inmeyecek olsa da bu görev, Ay'a inişin hedeflendiği Artemis III misyonuna hazırlık adımı olarak görülüyor.

Hem bir kadın hem de bir siyahi Amerikalının bulunduğu atmosfer ötesi ilk uçuşta, astronot Christina Koch, Artemis II görevindeki iki uzmandan biri olarak Ay’ın etrafındaki yolculuğuyla derin uzaya adım atan ilk kadın unvanını kazanacak.

Fırlatma anı ilgiyle izlendi

Kennedy Uzay Merkezi'nin yaklaşık 32 kilometre güneyindeki Cocoa Beach İskelesi'nde, tarihi yolculuktan saatler önce binlerce kişi toplandı.

Uzay meraklılarından oluşan grup, sahil kenarında gözlem yeri bulmak için günün erken saatlerinden itibaren beklemeye başlarken, bazı meraklılar da bu tarihi ana tanıklık etmek için uçakla farklı eyaletlerden Florida’ya geldi.

ABD doğu yakası yerel saati ile 16.24'te Cape Canaveral'daki uzay merkezinden ateşlenen roketle göğe doğru yükselen araç saniyeler içinde gözle görülemeyecek kadar yükseldi.

Sıvı hidrojen sızıntısı ve teknik aksaklıklar nedeniyle mart ayına planlanan uçuş, daha sonra yaşanan teknik sorunlar nedeniyle nisan ayına ertelenmişti.

Artemis II astronotları, Ay'ın daha önce insan gözüyle görülmemiş kısımlarını görecek

Artemis II misyonu, uzay kapsülünün dışına monte edilmiş düşük çözünürlüklü kameralarla yapılan canlı yayından takip edilebilecek. Misyonun ardından görevde elde edilen veriler kamuoyuyla paylaşılacak.

Bu görev kapsamında, Ay'ın şimdiye dek insan gözüyle görülmemiş kısımlarına dair yeni gözlemler yapılacak ve veriler gelecekteki olası iniş noktalarının belirlenmesinde kullanılacak.

NASA, yaklaşık 30 gün sürecek ve Ay'a inişin planlandığı Artemis III misyonunun, 2028'e kadar başlatılmasının hedeflendiğini açıklamıştı.

Artemis I, 16 Kasım 2022’de NASA’nın Kennedy Uzay Merkezi’nden fırlatılmış, Ay çevresini dolaşan ve Dünya’ya dönüş yolculuğunu kapsayan yaklaşık 26 günlük test uçuşu boyunca Orion kapsülünde hiçbir astronot bulunmamıştı.

Belçika basınına göre Simons, hafta başında Anvers Üniversitesi’nde "kuantum fiziği" alanında hazırladığı doktora tezini başarıyla savundu.

Savunmasının ardından basına konuşan Simons, bundan sonraki hedefinin "insan kapasitesini geliştirmek" olduğunu belirtti.

12 yaşında fizik lisansını tamamladı

Ortaöğretimi 8 yaşında bitiren Simons, 12 yaşındayken Anvers Üniversitesi’nde fizik lisans programını 18 ayda tamamlayarak mezun oldu.

Simons, 9 yaşındayken Eindhoven Teknoloji Üniversitesi’nde kısa süreli olarak elektrik mühendisliği eğitimine başladı, daha sonra fizik alanına yöneldi.

Almanya’daki Max Planck Enstitüsü’nde kuantum optiği üzerine staj yaparak akademik deneyimini genişleten Simons, yüksek lisans çalışmasında ise "Bose–Einstein yoğunlaşmaları" ile kara deliklerin benzerliklerini inceledi.

Simons şimdi ise Münih’te tıp bilimleri ve yapay zeka alanında ikinci doktora programına başlayacak.

Konya Büyükşehir Belediyesi tarafından şehre kazandırılan Türkiye'nin TÜBİTAK destekli ilk ve en büyük bilim merkezindeki BilimFest'te Solo Türk ve 250 dron ile yapılan gösteriler etkinliğe damgasını vurdu. Solo Türk ile yüzlerce dron Konya semalarında görsel bir şölen sunarken binlerce vatandaş ise cep telefonları ile bol bol fotoğraf ve video çekimleri yaptı.

Bilim festivali kapsamında Konya Büyükşehir Belediyesi çocuklara binlerce maket uçak ve balon dağıtımı yaparken onlarca atölye çalışmalarıyla farklı bilim aktiviteleri tertip edilecek. Konya Bilim Merkezi'nde düzenlenen zengin içeriklerle dolu festival ile bilimsel farkındalığı artırma, özellikle çocuklar ve gençleri bilimle buluşturma amaçlanıyor.

Konya'da düzenlenen Türkiye'nin En Büyük Bilim Festivali'nde savunma sanayimizin gözbebeği olan TUSAŞ, ASELSAN, HAVELSAN, ROKETSAN, BAYKAR gibi Türkiye'nin önemli milli savunma sanayi ve bilim-teknoloji kuruluşları yer alıyor. Ayrıca Milli Savunma Araçları, İnsansız Hava Araçları gibi Milli Teknoloji Hamlesi ürünler meraklılarıyla buluşuyor.

Festivali ilk 2 gününde 120 bin kişinin ziyaret ettiğini belirten Konya Büyükşehir Belediye Başkanı Uğur İbrahim Altay, "Konya Bilim Festivali'miz 24 Ağustos akşam saat 23.00'e kadar açık. Tüm gençlerimizi, çocuklarımızı, aileleriyle birlikte 10'uncu BilimFest'e, Konya'ya davet ediyorum" dedi. Birbirinden farklı bilimsel etkinliklerin yer aldığı festivalde SOLOTÜRK ve 250 dronla yapılan gösteri ülke heyecana sahne oldu.
Konya Büyükşehir Belediye Başkanı Uğur İbrahim Altay, Konya Bilim Merkezi'nin Türkiye'nin TÜBİTAK destekli ilk ve en büyük bilim merkezi olduğunu hatırlatarak, Konya Bilim Festivali'nin de bu çerçevede Bilim Merkezi'nin en önemli markalarından biri olduğunu belirtti.
Konya Bilim Festivali'nin müthiş bir coşku içinde gerçekleştiğini ifade eden Başkan Altay, "Dün kapılarını açtık. İki günde sadece 120 bin kişi ziyaret etti. İnşallah 300 bin kişinin ziyaret etmesini bekliyoruz. Özellikle çocuklarımız için 200'e yakın atölye oluşturduk. Bu yıl ilk kez dijital bir deneyim merkezi oluşturduk ve Savunma Sanayimizin önemli şirketleri de burada stantlar açarak Milli Teknoloji Hamlemizin gereklerini çocuklarımıza anlatıyor. Özellikle şehir dışından misafirlerimizi Konya Bilim Festivali'ne ve Konya Bilim Merkezi'mize davet ediyoruz. Bu coşkuya ortak olmaları bizim için çok kıymetli. Çok büyük bir emek var, çocuklarımızın zihninde önemli bir hatıra gerçekleştiriyoruz. Emeği geçen herkese teşekkür ediyorum. Konya Bilim Festivali'miz 24 Ağustos saat 23.00'e kadar açık. Tüm gençlerimizi, çocuklarımızı, aileleriyle birlikte 10'uncu BilimFest'e, Konya'ya davet ediyorum" değerlendirmesinde bulundu.

Konya Valisi Akın: "Bilim merkezi en kıymetli yatırımdır"

Konya Valisi İbrahim Akın da Türkiye'nin TÜBİTAK destekli ilk ve en büyük bilim merkezi olan Konya Bilim Merkezi'nin mimarisine dikkati çekerek, "Konya Bilim Merkezimiz özgün mimarisi, çağdaş laboratuvarları ve etkileşimli öğrenme alanları ile ‘insana yapılan yatırım en kıymetli yatırımdır' anlayışının yaşayan en canlı örneğidir" ifadelerini kullandı.

Şehir içinden ve şehir dışından festivale katılan vatandaşlar da 10'uncusu düzenlenen Konya Bilim Festivali'ni çok beğendiklerini belirterek, Konya Büyükşehir Belediye Başkanı Uğur İbrahim Altay'a teşekkür etti.
Konya Bilim Festivali'nin açılışına AK Parti Konya Milletvekilleri Latif Selvi, Mustafa Hakan Özer, Selman Özboyacı, AK Parti Konya İl Başkanı Fatih Özgökçen ve 7'den 70'e yüzlerce vatandaş katıldı.
Bilimseverler BilimFest'i 24 Ağustos Pazar gününe kadar 16.00-23.00 saatleri arasında ziyaret edebilecek.

Kazakistan Cumhurbaşkanı Kasım Cömert Tokayev, "Halk kahramanı" unvanına sahip ünlü kozmonot Musabayev'in vefatı dolayısıyla başsağlığı mesajı yayımladı.

Tokayev, mesajında, Musabayev'in üç kez uzaya çıkan ve uzay yürüyüşü yaparak başarılarıyla Kazakistan'ı yücelten bir kahraman olduğunu belirterek, "Bütün çalışma hayatını yerli uzay sektörünün geliştirilmesine adadı. Toplumda profesyonelliği ve aktif sivil duruşuyla bilinen Talgat Musabayev'in parlak imajı sonsuza dek kalbimizde yaşayacaktır." ifadelerini kullandı.

Kazakistan'ın Almatı eyaletindeki Kargalı köyünde, 7 Ocak 1951'de dünyaya gelen Musabayev, bağımsız Kazakistan bayrağıyla 1994, 1998 ve 2001 yıllarında uzaya çıktı ve 4 uzay yürüyüşü gerçekleştiren ilk Kazak kozmonot olarak kayıtlara geçti.

Musabayev, böylece toplamda 341 gün 9 saat 49 dakika uzayda kaldı.

Ölüm nedeni açıklanmayan Musabayev, 2007-2016 yıllarında Kazakistan Ulusal Uzay Ajansı Başkanlığı ve 2017-2023 döneminde ise Kazakistan Parlamentosu Senato Milletvekili olarak görev yapmıştı.

Araştırmacılar, Mars’ın Noachis Terra (Nuh’un Toprakları) adlı bölgesinde, ‘fluvial sinuöz sırtlar’ olarak bilinen jeolojik yapıların izini sürdü. Bu yapılar, zamanla sertleşen ve çevresindeki daha yumuşak zemin aşındıkça yüzeye çıkan, antik nehir yataklarına ait tortul tabakalar.

Bazı buzul nehirleri birkaç yüz metre genişliğinde ve 3-4 kilometre uzunluğundayken, daha büyük yapılar yaklaşık 1,6 km daha geniş olabiliyor. MRO görüntülerinde, bazı nehirlerin kraterlerin içine girip buraları doldurduğu ve ardından krater duvarını aşarak akmaya devam ettiği gözlemlendi.

Keşif, Mars’ın 3,7 milyar yıl önce bugünkü kurak çehresinden çok farklı bir yüzeye sahip olduğunu gösteriyor. O dönemde gezegenin atmosferi daha kalındı ve yüzeyinde sıvı su bulunabiliyordu. Fakat Mars’ın manyetik alanı zamanla zayıflayınca, Güneş rüzgarları atmosferi aşındırdı ve su büyük ölçüde uzaya kaçtı. Bu yeni bulgular, Mars’ta yaşam için gerekli koşulların geçmişte daha yaygın olabileceğini gösterirken, gezegendeki suyun zaman içindeki evrimini daha iyi anlamamıza da katkı sağlıyor.

Meteoroloji Genel Müdürlüğünden yapılan açıklamaya göre, Türkiye saatiyle gece yarısındaki fırlatma öncesinde, uydunun işletilmesinden sorumlu Avrupa Meteoroloji Uyduları İşletme Teşkilatı (EUMETSAT) tarafından Almanya'nın Darmstadt kentindeki merkezde etkinlik düzenlendi.

Etkinliğe, Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı Meteoroloji Genel Müdürü Volkan Mutlu Coşkun ve EUMETSAT'a üye 30 ülkenin meteoroloji genel müdürü de katıldı.

20 yıl boyunca hizmet verecek 6 uydudan biri olacak

Meteosat Üçüncü Nesil (MTG) Uydu Programı'nın ikinci uydusu olan MTG-S1 uydusu, program kapsamında 20 yıl boyunca hizmet verecek 6 uydudan biri olacak.

ABD'nin Cape Canaveral Üssü'nden uzaya yollanan uyduyu, Türkiye'nin kurucu üyesi olduğu EUMETSAT işletecek.

Halihazırda EUMETSAT tarafından işletilen 9 meteoroloji uydusundan elde edilen veriler, üye ülkelerde hava tahmini ve erken uyarı sistemlerinde etkin şekilde kullanılıyor. MTG-S1'in devreye alınmasıyla bu kapasite önemli ölçüde artacak.

Konvektif fırtınaların tüm yaşam döngüsü ilk kez uzaydan izlenebilecek

Sahip olduğu hiperspektral kızılötesi sonda teknoloji sayesinde sıcaklık ve nemin dikey profilini yüksek çözünürlükte ölçebilecek MTG-S1, atmosferdeki kararsızlıkları bulut oluşmadan önce tespit edebilecek.

Böylece konvektif fırtınaların tüm yaşam döngüsü ilk kez uzaydan izlenebilecek, anlık ve çok kısa vadeli hava tahminleri gelişecek, sayısal hava tahmin modellerine katkı artacak, erken uyarılar güçlenecek ve iklim krizine karşı hazırlık kapasitesi daha da pekiştirilecek.

Avrupa Uzay Ajansı, Avrupa Birliği ve Türkiye'nin de aralarında olduğu 30 ülkenin katkısıyla geliştirilen uydunun, fırtınaların erken tespitiyle can kayıplarını azaltmaya, müdahaleleri zamanında gerçekleştirmeye ve toplumların afete karşı daha dirençli hale gelmesine katkı sağlaması bekleniyor.

Birleşmiş Milletler (BM) Genel Kurulunun asteroit çarpması halinde atılacak adımlarla ilgili kamuoyunu bilinçlendirmek amacıyla Aralık 2016'da aldığı kararla her yıl 30 Haziran, "Dünya Asteroit Günü" olarak kutlanıyor.

AA muhabiri, asteroitlere ait güncel veriler ve vakaları derledi.

NASA’nın Haziran 2025 verilerine göre, Dünya'ya yakın asteroitler kategorisinde bugüne kadar toplam 38 bin 478 adedi tespit edildi, bunlardan 873'ü 1 kilometreden büyük, 11 bin 294'ü ise 141 metreden büyük asteroitler olarak kayda geçti.

Bu verilere göre 2 Haziran itibarıyla son 365 günde Dünya'nın çevresinden Ay'dan daha yakın uzaklıktan geçen asteroitlerin sayısı 162'ye çıkarken sunulan asteroit gözlem sayısı neredeyse 500 milyona ulaştı.

NASA, her hafta 30 ila 50 yeni asteroit keşfediyor. Şu anda Dünya’ya yönelen büyük bir asteroit bulunmamakla birlikte, bu durumun değişebileceği konusunda da uyarıyor. Uzmanlar, tehlike teşkil edebilecek asteroitlerin yalnızca yaklaşık yüzde 40’ının belirlenebildiğine dikkati çekiyor.

"2024 YR4" Ay'a çarpabilir

ESA tarafından 17 Haziran 2025’te yapılan açıklamada, "2024 YR4" adlı asteroidin 2032'de Ay’a çarpma ihtimalinin yüzde 4,3 olduğu bildirildi.

Şili'nin Rio Hurtado kentindeki Asteroit Karasal Darbe Son Uyarı Sistemi (ATLAS) teleskobunda 27 Aralık 2024'teki asteroidin keşfinden kısa süre sonra otomatik uyarı sistemleri, 22 Aralık 2032'de Dünya'ya çarpma olasılığının düşük olduğunu belirledi.

Çapı 53 ile 67 metre arasında olan "2024 YR4" konusunda elde edilen son görüntü, asteroidin 22 Aralık 2032'de Ay'a çarpma ihtimalinin yüzde 4 olduğunu ortaya koydu.

Öte yandan asteroit, daha fazla incelenemeyecek kadar uzakta olduğundan dolayı bu olasılık, Haziran 2028'de tekrar görünene kadar değişmeden kalacak.

Asteroit keşfinde gözler, kızılötesi teknolojisi ve simülasyonlara çevrildi

ESA, 20-21 Mayıs'ta ilk kez kullanılmaya başlayan Flyeye teleskobu ile asteroitleri daha hızlı ve hassas takip edebileceklerini duyurdu.

NASA'nın Eylül 2027’de fırlatmayı planladığı "NEO Surveyor" adlı yeni nesil kızılötesi teleskobu ise 140 metre üzeri cisimlerin daha erken fark edilmesi için geliştirildi.

Ayrıca, NASA’nın 2022 yılında gerçekleştirdiği Çifte Asteroit Yeniden Yönlendirme Testi (DART), bir asteroidin yörüngesini başarıyla değiştirerek "çarpma önleme" konusunda tarihi başarıya imza attı. ESA’nın bu başarıyı değerlendirmek üzere geliştirdiği Hera uzay aracı, 2024 Ekim ayında fırlatılarak DART’ın hedef aldığı asteroit sistemini yakından incelemeye başladı.

2025'in en parlak asteroitleri

ABD'nin Georgia, Güney Carolina, Tennessee, Kuzey Carolina ile Virginia eyaletlerinde 26 Haziran'da gözlemlenen asteroit parçası, gündüz saatlerinde atmosfere girerek büyük bir patlamayla infilak etti. NASA'nın Meteoroit Çevre Ofisi yöneticisi Bill Cooke, gücünün yaklaşık 20 ton TNT’ye eş değer olduğunu değerlendirirken patlama, bazı bölgelerde binaların sarsılmasına ve bir evde hasara yol açtı.

Aralık 2024 yılı sonunda Van ve çevresinde yaklaşık 1 metrelik asteroit atmosfere girdi. Gece saatlerinde gökyüzünde yoğun ışık yayan meteorun atmosfere girdiği an, sosyal medyada da geniş yer buldu.

NASA ve uluslararası gök bilim gözlem ekiplerinin takip ettiği "2025 EW1", 6 Mart'ta Dünya’ya en yakın konuma geldi. Dünya'ya yaklaşık 820 bin kilometre yaklaşan asteroit, gök bilimciler için önemli bir gözlem fırsatı sunarak araştırmacılara gelecekte olası tehlikelere karşı erken uyarı sistemlerinin geliştirilmesi açısından önemli veriler sağladı.

21 Mayıs'ta ise yaklaşık 37 metre çapındaki "2025 DT2", Dünya’nın 115 bin kilometre yakınından geçti.

Çin Ulusal Uzay İdaresinden (CNSA) yapılan açıklamaya göre, keşif aracı, günün ilk saatlerinde, " Long March-3B Y110" roketiyle Sıçuan eyaletindeki Şiçang Uydu Merkezi'nden fırlatıldı.

Keşif aracı fırlatıştan yaklaşık 18 dakika sonra aktarım yörüngesine ulaşarak güneş panellerini açtı.

Dünya'ya yakın "2016 HO3" asteroidinden kaya ve toprak örnekleri toplayacak olan keşif aracı, Mars ile Jüpiter arasındaki ana asteroid kuşağında "311P" asteroidinin yakınından geçerek inceleyecek.

Asteroidden taş ve toprak örnekleri toplayacak

Tienvın-2, bir yıl içinde 2016 HO3'e ulaştıktan sonra asteroidin yörüngesinde gözlemler yapacak ardından kaya ve toprak örnekleri toplamak üzere yüzeyine inecek.

Topladığı örneklerde 2027 sonunda Dünya'ya dönmesi planlanan keşif aracı, örneklerin olduğu kapsülü yörüngede bıraktıktan sonra yeni keşif görevi için 311P'ye hareket edecek.

Keşif aracı, birkaç yıl sürecek yolculuğun ardından Mars ile Jüpiter arasındaki ana asteroid kuşağı ulaşarak yörüngesinde gözlem ve incelemeler yapacak.

Yarı-uydu ve kuyruklu yıldıza benzeyen asteroid

2016 yılında ABD'nin Hawaii eyaletindeki Haleakala Gözlemevi'ndeki Pan-STARRS Teleskobu tarafından keşfedilen 2016 HO3 asteroidi, Dünya'dan milyonlarca kilometre uzakta olmasına rağmen, Dünya ile eş zamanlı olarak Güneş çevresinde döndüğünden yarı-uydu özelliği gösteriyor.

Asteroidin, Dünya'nın uydusu Ay'dan çarpışma sonucu kopan bir büyük bir kaya parçası olduğu tahmin ediliyor.

2013 yılında Pan-STARRS Teleskobu tarafından keşfedilen 311P uydusu ise ana asteroid kuşağında yer alsa da görsel olarak kuyruklu yıldız özellikleri gösteren bir anomali olarak biliniyor.

Asteroid benzer bir yörüngesi olan gök cisminin kuyruğa benzer uzanımlarının, başka cisimlerden arta kalan malzemelerin birikmesiyle oluşan gövdesinden dönüş hızıyla savrulan malzemeler olduğu tahmin ediliyor

Bu gök cisimlerinin incelenmesinin, küçük uzay objelerinin kompozisyonu, yapısı ve evrimine dair sağlayacağı yeni verilerle Güneş Sistemi'nin anlaşılmasındaki boşlukların giderilmesine yardımcı olacağı öngörülüyor.

"Tienvın" keşif görevleri

Çin'in bir asteroide yaklaştığı ilk görev, keşif uydusu Çang'ı 2'nin Ay çevresindeki faaliyetini tamamlamasının ardından başladığı derin uzay yolculuğunda olmuştu. Çang'ı 2, 2012'de Apollo asteroid grubu içinde yer alan "4179 Toutatis" asteroidinin yakınından geçmişti.

Çince "göklerdeki hakikati aramak" anlamına gelen "Tienvın" görevleri, adını milattan önce (MÖ) 4. yüzyılda yaşayan Çinli şair Qü Yüen'in dizelerinden alıyor.

Çin, uydu ve gezginci robottan oluşan Mars keşif görevi "Tienvın-1"i Temmuz 2020'de Kızıl Gezegen'e yollamıştı. Keşif araçları, 202 gün süren yolculuğun ardından Mars yörüngesine ulaşırken robotik gezgin araç Curong, gezegenin yüzeyine inmişti.

2028'de uzaya gönderilmesi planlanan "Tienvın-3" görevinde ise Kızıl Gezegen'den kaya ve toprak örnekleri toplanması hedefleniyor.

ABD Havacılık ve Uzay Ajansı (NASA), aylarca uzayda mahsur kalan Butch Wilmore ve Suni Williams'ın, Dragon kapsülüyle ISS'den ayrılışını canlı olarak yayımladı.

Yaklaşık 17 saat süreceği tahmin edilen dönüş yolculuğunda Wilmore ve Williams'a NASA astronotu Nick Hague ile Rus kozmonot Alexander Gorbunov eşlik ediyor.

Uzayda geçen 9 ayın ardından, iki astronotu evine ulaştıracak kapsülün hava koşullarının uygun olması durumunda akşam saatlerinde Florida eyaleti açıklarına iniş yapması bekleniyor.

Williams ve Wilmore, 5 Haziran 2024'te Boeing'in yeni Starliner kapsülüyle bir haftalık test uçuşu için ISS'ye gönderilmişti.

Ancak Starliner'da çıkan teknik arıza nedeniyle iki astronotun dönüş tarihi ertelenmiş, NASA da kapsülün boş dönmesi direktifini vermişti.

Yaklaşık 9 aydır ISS'de mahsur kalan Wilmore ve Williams'ın yerine geçecek yeni mürettebat, 16 Mart'ta Space X'in Dragon kapsülüyle ISS'ye ulaşmıştı.

ABD, Japonya ve Rusya'dan gelen üyelerden oluşan Crew-10 ekibi, birkaç gün boyunca Wilmore ve Williams'tan ISS hakkında eğitim almıştı.

Crew-10 ekibinde, NASA'dan misyon komutanı Anne McClain ve misyon pilotu Nichole Ayers'ın yanı sıra Japonya Uzay Araştırma Ajansından (JAXA) Takuya Onişi ve Rusya Federal Uzay Ajansından (Roscosmos) Kirill Peskov yer alıyor.

NASA'nın internet sitesinden, 19 Şubat'ta "7 yıl içinde Dünya'ya çarpma olasılığının yüzde 3,1'e yükseldiği" bildirilen asteroite ilişkin açıklama yapıldı.

Açıklamada, asteroitin Dünya'ya çarpma ihtimalinin yüzde 0,004'e düştüğü belirtildi.

Yapılan son gözlemlerin, asteroitin gelecekteki yörüngesine ilişkin belirsizliği daha da azalttığı ifade edilen açıklamada, 2032'de 2024 YR4'ün çarpma ihtimali olan yerler arasında, Dünya'nın artık daha alt sıralarda olduğu kaydedildi.

Öte yandan, asteroitin Ay'a çarpma ihtimalinin ise yüzde 1,7 olduğu aktarıldı.

2024 YR4 asteroiti

İlk olarak 27 Aralık 2024’te Şili'deki Rio Hurtado teleskobu tarafından tespit edilen 2024 YR4'ün Dünya'ya çarpma riski yüzde 1,33 olarak açıklanmış, bu oran daha sonra yüzde 2 olarak güncellenmişti.

Öte yandan, gök bilimciler, 2024 YR4'ün büyük ölçekte yıkıma yol açmayacağı ancak çarpması halinde yalnızca 50 kilometrelik bir alanda hasar bırakabileceği öngörüsüne yer vermişti.

NASA, 19 Şubat'ta, 2024 YR4'ün 2032'ye kadar Dünya'ya çarpma ihtimalini yüzde 3,1 olarak açıklamıştı.

Gök cisminin çarpabileceği yerler arasında ise Pasifik'in doğusu, Güney Amerika'nın kuzeyi, Afrika ve Güney Asya gösteriliyor.

Uluslararası uzay ajansları, 2024 YR4'ün izlenmesine devam edileceğini ve çarpma ihtimaline karşı asteroitin yönünün değiştirilmeye çalışılacağını ifade ediyor.

Ankara Üniversitesi Fen Fakültesi Astronomi ve Uzay Bilimleri Bölümü Öğretim Üyesi Prof. Dr. Tolgahan Kılıçoğlu, AA muhabirine, 6 gezegenin aynı hatta bir araya gelmesinin az rastlanan bir olay olduğunu belirtti.

Güneş sisteminde 8 gezegen olduğuna ve gezegenlerin güneşin etrafındaki tur sürelerinin farklı olduğuna dikkati çeken Kılıçoğlu, "Uranüs'ün güneşin etrafında 1 tur atması neredeyse bir insan ömrü kadar sürüyor. Bazı dönemler güneşe uzak olan gezegenler tesadüf eseri yörüngelerinde aynı bölgede bulunabiliyor. Bunların aynı yerde bulunmaları bizim için çok önemli çünkü bunun olma ihtimali genelde düşük. Şu anda böyle bir dönemdeyiz." diye konuştu.

Kılıçoğlu, güneşe uzak 4 gezegen olan Jüpiter, Satürn, Uranüs ve Neptün'ün gruplandığını, şu sıralarda Venüs ve Mars'ın da bu gruba katıldığını bildirerek, şunları kaydetti: "Bu olaya 'gezegen defilesi' veya 'gezegen geçidi' deniliyor. Astrofotoğrafçılar ve gökyüzü gözlemcileri için çok heyecanlı bir olay. Eğer bir teleskop varsa tek gecede 6 gezegeni gözleme şansına erişiyorsunuz. Bu yaşadığımız çok sıradan bir olay değil. Yaklaşık 30 yıl önce, 1995-1999 yılları arasında yine bu uzak gezegenler güneş sisteminde şimdikine benzer şekilde yakın bir bölgede konumlanmışlardı. Bulunduğumuz senelerde böyle olayları birkaç defa daha yaşama şansımız var. Özellikle 2027'ye geldiğimizde Jüpiter bu gruptan ayrılmaya başlayacak ve tekrar dolanarak Satürn'e yetişmesi için 10 yıl beklemek gerekecek. Aynı zamanda bu grupta Uranüs ve Neptün'ü gözlemek istiyorsak bu iki gezegenin bir araya gelmesi 170 yıl sürüyor. Dolayısıyla bir süre Uranüs bu gruptan ayrılmaya başladıktan sonra tekrar Neptün'le buluşması için baya beklemek gerekecek. Neredeyse 2150 yılının sonrasına denk geliyor."

"Fazla uzağa gitmeye gerek yok"

Gözlem için en uygun zamanın güneş battıktan sonra yaklaşık 19.00-19.30 saatleri olduğunu aktaran Kılıçoğlu, gözlemcilerin çıplak gözle veya teleskopla ilk önce Satürn ve Venüs'ü gözlemelerinin iyi olacağını çünkü batı ufkuna en yakın oldukları için ilk bu gezegenlerin batacağını ifade etti.

Gezegenlerin gözlenmesi için mümkün olduğunca şehir ışıklarından uzak olmak gerektiğine işaret eden Kılıçoğlu, "Ancak gezegenler çok parlak olduğu için sadece hedef gezegenleri görmek ise çok fazla uzağa da gitmeye gerek yok. Yıldızlarla birlikte görünmesi için karanlık bölgeler tercih edilebilir." dedi.

Öte yandan, Venüs, Mars, Jüpiter ve Satürn gezegenleri teleskop olmadan çıplak gözle görülebiliyor.