Dünya liderleri, Birleşmiş Milletler Genel Kurulu'nun (BMGK) 81. dönem genel görüşmeleri öncesinde ABD'nin New York kentinde toplanmaya başladı. 21 Eylül itibarıyla BM Genel Merkezi çevresindeki güvenlik önlemleri artırılırken, liderlerin ikili temasları ve Genel Kurul kapsamındaki yan etkinlikler de başladı. Genel görüşmeler ise 22 Eylül Salı günü başlayacak ve 26 Eylül'e kadar devam ettikten sonra 28 Eylül'deki oturumla tamamlanacak.
BM GENEL KURULU 2026 NE ZAMAN, GÜNDEMDE NELER VAR?
BM Genel Kurulu'nun 81. döneminin ana teması, “Güveni yeniden tesis etmek, dönüşümü yönetmek: Herkes için sonuç üreten bir Birleşmiş Milletler” olarak belirlendi. Genel Kurul Başkanlığını Bangladeşli diplomat Khalilur Rahman yürütüyor. BM, yaklaşık 130 devlet ve hükümet başkanının üst düzey haftaya bizzat katılacağını açıkladı.
Bu yılki görüşmeler, aynı anda devam eden çok sayıda savaş ve insani kriz nedeniyle özellikle dış politika ve güvenlik gündeminin ağırlıkta olduğu bir dönemde yapılıyor. Gazze'deki durum, İran merkezli Orta Doğu gerilimi, Rusya-Ukrayna savaşı ile Sudan, Demokratik Kongo Cumhuriyeti ve Myanmar'daki çatışmalar liderlerin konuşmalarında öne çıkması beklenen başlıklar arasında bulunuyor.
BM'nin etkinliği, Güvenlik Konseyi'nin yapısı ve uluslararası krizlerde örgütün oynayabildiği rol de tartışılacak konular arasında. BM'nin mali sorunları ve uluslararası kuruluşların günümüz jeopolitik dengelerine göre reforme edilmesi yönündeki çağrılar da New York'taki diplomatik temasların önemli gündemlerinden biri olacak.
ERDOĞAN 22 EYLÜL'DE BM GENEL KURULU'NA HİTAP EDECEK
Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan, BM Genel Kurulu'nun 81. dönem görüşmelerine katılmak üzere 20 Eylül'de ABD'ye hareket etti. Erdoğan'ın 20-23 Eylül tarihleri arasında New York'ta bulunacağı ve 22 Eylül'de Genel Kurul'un ilk gününde konuşma yapacağı açıklandı.
Erdoğan'ın ziyareti sırasında BM Genel Sekreteri António Guterres'in yanı sıra çeşitli devlet ve hükümet başkanlarıyla ikili görüşmeler gerçekleştirmesi planlanıyor. Türk-Amerikan iş dünyası ve düşünce kuruluşlarının temsilcileriyle yapılacak temaslar da programda yer alıyor.
İLK GÜN KİMLER KONUŞACAK?
BM Genel Kurulu'nda uzun süredir devam eden gelenek doğrultusunda genel görüşmelerin ilk konuşmasını Brezilya yapacak. Brezilya Devlet Başkanı Luiz Inácio Lula da Silva'nın ardından ev sahibi ülke ABD'nin Başkanı Donald Trump'ın kürsüye çıkması planlanıyor.
İlk günkü programda Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan'ın yanı sıra Ürdün Kralı II. Abdullah, Kırgızistan Cumhurbaşkanı Sadır Caparov, Katar Emiri Şeyh Temim bin Hamed Al Sani ve Fransa Cumhurbaşkanı Emmanuel Macron'un da konuşması bekleniyor. Birleşik Krallık ve Japonya başbakanları da 22 Eylül programında yer alan liderler arasında.
ABD Başkanı Donald Trump ve Fransa Cumhurbaşkanı Emmanuel Macron'un katılımı doğrulanırken, Çin Devlet Başkanı Şi Cinping, Rusya Devlet Başkanı Vladimir Putin ve Hindistan Başbakanı Narendra Modi'nin bu yılki Genel Kurul'a lider düzeyinde katılmayacağı bildirildi. Söz konusu ülkeler BM görüşmelerinde farklı düzeylerdeki delegasyonlarla temsil edilecek.
GAZZE, UKRAYNA VE ORTA DOĞU GÜNDEMİN MERKEZİNDE
Genel Kurul'da en yoğun diplomatik temasların güvenlik krizleri üzerinde gerçekleşmesi bekleniyor. Gazze'deki insani durum ve çatışmalar, İran ve çevresindeki bölgesel gerilim, enerji güvenliği ve Orta Doğu'daki gelişmeler birçok ülkenin Genel Kurul konuşmasında gündeme gelecek.
Rusya-Ukrayna savaşı da New York diplomasisinin temel başlıklarından biri olacak. Ukrayna Devlet Başkanı Volodimir Zelenski'nin hafta boyunca temaslarda bulunması ve ABD Başkanı Trump ile görüşmesi bekleniyor. Enerji altyapısına yönelik saldırılar, olası ateşkes formülleri ve savaşın küresel enerji fiyatları üzerindeki etkileri diplomatik görüşmelerde ele alınacak konular arasında.
İKLİM KRİZİ İÇİN ÖZEL ZİRVE DÜZENLENECEK
BM Genel Sekreteri António Guterres'in çağrısıyla 23 Eylül'de İklim Eylemi ve Adil Geçiş Üst Düzey Etkinliğidüzenlenecek. Zirvede büyük ekonomiler, enerji üreticileri ve iklim krizinden en fazla etkilenen ülkelerin temsilcileri bir araya gelecek.
Toplantıda enerji dönüşümünün hızlandırılması, enerji güvenliği, iklim finansmanı ve iklim krizinden etkilenen toplumların korunması ele alınacak. Paris Anlaşması'nın ardından geçen dönemde kaydedilen ilerleme de masaya yatırılacak.
İklim gündeminin ikinci önemli toplantısı ise 24 Eylül'de gerçekleştirilecek. Deniz seviyesindeki yükselmenin oluşturduğu tehditlara odaklanacak toplantıda özellikle küçük ada devletleri ve kıyı bölgeleri için finansman, uyum politikaları ve uzun vadeli koruma yöntemleri görüşülecek.
YAPAY ZEKÂ BM'NİN YENİ GÜNDEM BAŞLIKLARINDAN BİRİ
2026 Genel Kurulu'nun dikkat çeken başlıklarından biri de yapay zekâ olacak. BM bünyesinde 21 Eylül'de düzenlenen Dijital İşbirliği Günü'nde hükümetler, teknoloji sektörü, akademi ve sivil toplum temsilcileri dijital dönüşüm ve uluslararası işbirliğini ele alıyor.
BM Genel Kurulu Başkanı Khalilur Rahman da yapay zekânın yalnızca az sayıdaki teknoloji şirketi ve ülke tarafından şekillendirilmemesi gerektiğini belirterek yapay zekâ yönetiminin uluslararası işbirliğiyle ele alınmasını 81. dönem gündeminin önemli konularından biri olarak gösterdi. Erişim eşitsizliği, güvenlik standartları, insan denetimi ve küresel yapay zekâ kurallarının oluşturulması tartışılacak başlıklar arasında bulunuyor.
SALGINLARA HAZIRLIK VE KÜRESEL SAĞLIK MASADA OLACAK
COVID-19 pandemisinin ardından ülkeler arasındaki sağlık işbirliğinin güçlendirilmesi de BM Genel Kurulu gündemindeki yerini koruyor.
25 Eylül'de düzenlenecek Salgınların Önlenmesi, Hazırlık ve Müdahale Üst Düzey Toplantısı kapsamında yeni salgınlara karşı erken uyarı sistemleri, uluslararası koordinasyon, sağlık altyapısı ve ülkeler arasındaki kapasite farklılıkları ele alınacak.
KALKINMA HAKKI VE IRKÇILIKLA MÜCADELE İÇİN ÖZEL OTURUMLAR
23 Eylül'de Kalkınma Hakkı Bildirgesi'nin kabulünün 40. yıl dönümü nedeniyle özel bir üst düzey toplantı yapılacak. Görüşmelerde kalkınma kaynaklarına erişim, ekonomik eşitsizlikler ve sürdürülebilir kalkınmanın finansmanı gibi konular öne çıkacak.
28 Eylül'de ise 2001 yılında kabul edilen Durban Bildirgesi ve Eylem Programı'nın 25. yılı nedeniyle özel toplantı düzenlenecek. Irkçılık, ırk ayrımcılığı, yabancı düşmanlığı ve bağlantılı hoşgörüsüzlük biçimleri toplantının ana gündemini oluşturacak.
NÜKLEER SİLAHLAR İÇİN 29 EYLÜL'DE TOPLANTI
Genel görüşmelerin tamamlanmasının ardından 29 Eylül'de Nükleer Silahların Tamamen Ortadan Kaldırılması Uluslararası Günü kapsamında üst düzey toplantı gerçekleştirilecek.
BM, küresel nükleer silahsızlanmayı örgütün en önemli silahsızlanma önceliklerinden biri olarak tanımlıyor. Toplantıda nükleer silah stokları, silahların yayılmasının önlenmesi ve uluslararası silahsızlanma mekanizmalarının geleceği ele alınacak.
BM'NİN YENİ GENEL SEKRETERİ DE GÜNDEMDE
New York'taki görüşmelerin perde arkasındaki en önemli konulardan biri de BM'nin yeni Genel Sekreterinin belirlenmesi olacak.
António Guterres'in ikinci görev süresi 31 Aralık 2026'da sona erecek ve yeni Genel Sekreter Ocak 2027'de göreve başlayacak. Güvenlik Konseyi ve Genel Kurul tarafından yürütülen seçim sürecinde adaylarla görüşmeler ve değerlendirmeler aylardır devam ediyor. Üst düzey hafta boyunca ülkeler arasındaki diplomatik temaslarda bu sürecin de önemli yer tutması bekleniyor.
BM GENEL KURULU 2026 NE ZAMAN SONA ERECEK?
BM Genel Kurulu'nun 81. dönem genel görüşmeleri 22 Eylül Salı günü başlayacak, 22-26 Eylül arasındaki oturumların ardından 28 Eylül Pazartesi günü tamamlanacak. Üst düzey toplantılar ise 29 Eylül'deki nükleer silahsızlanma oturumuyla devam edecek.
193 BM üyesinin temsil edildiği Genel Kurul'da her ülkenin bir oy hakkı bulunuyor. 2026 görüşmeleri; savaşlar ve insani krizlerin yanı sıra iklim, yapay zekâ, sağlık, sürdürülebilir kalkınma, BM reformu ve örgütün yeni Genel Sekreterinin belirlenme süreci nedeniyle yılın en yoğun diplomasi haftalarından biri olacak.